Tuần ChatGPT xuất hiện: Một cuộc trò chuyện, nhiều câu hỏi

Dòng Chảy AI · Hành Trình AI

Ngày 30 tháng 11 năm 2022, OpenAI giới thiệu một bản thử nghiệm nghiên cứu miễn phí mang tên ChatGPT. Công ty mời mọi người trò chuyện với hệ thống và gửi phản hồi về những gì nó làm được — cũng như những điều nó làm chưa tốt. 1

Bạn có thể đặt một câu hỏi, đọc câu trả lời, rồi hỏi tiếp. Có lẽ chính bước thứ hai ấy khiến trải nghiệm trở nên thú vị: thay vì bắt đầu lại mỗi lần, cuộc trao đổi có thể tiếp diễn.

Nhưng khi một câu trả lời nghe trôi chảy, một câu hỏi khác cũng xuất hiện: làm sao biết mình nên tin câu trả lời ấy đến đâu?

Đó không phải là câu hỏi duy nhất của tuần này. Trong khi ChatGPT mở cửa cho người dùng thử nghiệm, các nhà nghiên cứu cũng đang tìm cách cải thiện mô hình ngôn ngữ và khám phá liệu AI có thể dùng lời nói để đàm phán với con người hay không. Những câu chuyện ấy không bắt đầu cùng một ngày, nhưng chúng giúp ta thấy bức tranh rộng hơn quanh thời điểm ChatGPT xuất hiện.

Một câu trả lời thay cho danh sách đường dẫn?

Ngày 2 tháng 12, nhà báo Darrell Etherington của TechCrunch kể về một thử nghiệm của mình. Ông hỏi ChatGPT về điểm mạnh và điểm yếu giữa các loại Pokémon — một thông tin ông thường tìm trên Google. Thay vì nhận danh sách trang web để tự tìm tiếp, ông nhận được một câu trả lời trong cửa sổ trò chuyện. 2

Từ trải nghiệm đó, Etherington nhìn thấy khả năng một ngày nào đó những hệ thống như vậy có thể cạnh tranh với công cụ tìm kiếm. Đây là nhận định của một nhà báo tại thời điểm ấy, không phải bằng chứng rằng tìm kiếm truyền thống đã bị thay thế.

Sự khác biệt trong trải nghiệm rất dễ hình dung. Khi tìm bằng công cụ tìm kiếm, bạn thường phải chọn một đường dẫn, mở trang và quyết định thông tin nào hữu ích. Với một chatbot, bạn có thể nhận được câu trả lời được viết sẵn — rồi yêu cầu giải thích thêm nếu chưa hiểu.

Điều hấp dẫn ấy cũng mang theo rủi ro. Trong bài giới thiệu, OpenAI thừa nhận ChatGPT đôi khi tạo ra những câu trả lời nghe có vẻ hợp lý nhưng sai hoặc vô nghĩa. Hệ thống cũng có thể phản ứng khác khi cách đặt câu hỏi thay đổi, hoặc đoán ý người hỏi thay vì yêu cầu làm rõ. 1

Vì vậy, hai điều có thể cùng đúng: một cuộc trò chuyện với AI có thể giúp ta bắt đầu tìm hiểu nhanh hơn; và chính sự trôi chảy của câu trả lời có thể khiến lỗi khó bị nhận ra hơn. Điều thứ hai là cách chúng ta diễn giải nguy cơ được OpenAI nêu ra, không phải kết quả của một phép đo về mọi người dùng.

Cùng tuần ấy, AI còn đang thử điều gì?

Ngày 28 tháng 11, hội nghị nghiên cứu AI NeurIPS 2022 bắt đầu. Trong chương trình triển lãm, Meta có một buổi trình diễn được lên lịch về CICERO, hệ thống chơi trò chơi chiến thuật Diplomacy. 3 4

Trong trò chơi này, người tham gia không chỉ chọn nước đi. Họ còn trao đổi, thương lượng và hình thành liên minh. Meta đã công bố CICERO ngày 22 tháng 11 — trước tuần chúng ta đang nhìn lại — và báo cáo rằng hệ thống đạt kết quả cao trong các ván chơi trực tuyến được nghiên cứu. 5

CICERO gợi ra một câu hỏi khác với ChatGPT: liệu máy móc có thể dùng ngôn ngữ để phối hợp với người khác nhằm theo đuổi một mục tiêu? Kết quả trong một trò chơi cụ thể chưa cho thấy hệ thống hiểu con người hay có thể hợp tác đáng tin cậy trong mọi tình huống ngoài đời.

Một ngày sau khi NeurIPS bắt đầu, hai nhà nghiên cứu Jason Wei và Yi Tay của Google viết về những phương pháp cải thiện mô hình ngôn ngữ đã có, thay vì chỉ đặt câu hỏi làm sao xây mô hình ngày càng lớn. 6 Giữa nhiều hướng nghiên cứu khác nhau, câu chuyện của tuần này không chỉ là sự xuất hiện của một sản phẩm. Đó còn là câu chuyện về những người tìm cách làm cho máy sử dụng ngôn ngữ theo những cách mới.

Điều gì xảy ra với câu hỏi về tìm kiếm?

Giờ hãy bước ra khỏi năm 2022.

Tháng 5 năm 2024, Google giới thiệu việc mở rộng các bản tóm tắt do AI tạo trong Search. Đến tháng 10 cùng năm, OpenAI giới thiệu ChatGPT search, kết nối cuộc trò chuyện với thông tin từ web. 7 8

Nhìn lại, mối quan tâm của Etherington về việc AI thay đổi cách tìm câu trả lời không phải là vô căn cứ. Nhưng diễn biến thực tế phức tạp hơn một câu chuyện “chatbot thay thế công cụ tìm kiếm”: công cụ tìm kiếm cũng bắt đầu đưa câu trả lời AI vào trải nghiệm của chính nó.

Một nghiên cứu của Pew Research Center công bố năm 2025 quan sát hoạt động duyệt web của 900 người trưởng thành ở Mỹ. Trong dữ liệu đó, người dùng nhấp vào một kết quả tìm kiếm thông thường ở 8% lượt truy cập trang Google có bản tóm tắt AI, so với 15% ở những lượt không có bản tóm tắt. 9

Đây là mối liên hệ được quan sát trong một mẫu tại Mỹ; nghiên cứu không tự chứng minh bản tóm tắt là nguyên nhân duy nhất của sự khác biệt, và không cho biết người dùng Việt Nam hành xử giống như vậy đến mức nào.

Dù vậy, nó gợi ra một câu hỏi gần gũi với người đọc: nếu câu trả lời xuất hiện ngay trước mắt, liệu mình có còn mở nguồn để kiểm tra? Với những việc quan trọng, hành động ấy có thể tạo ra khác biệt giữa việc thấy một câu trả lời và hiểu cơ sở của nó.

Câu trả lời có còn sai không?

Các hệ thống tiếp tục thay đổi sau bản thử nghiệm năm 2022. Khi giới thiệu GPT-4 vào năm 2023, OpenAI báo cáo kết quả tốt hơn GPT-3.5 trong một bài đánh giá nội bộ về tính chính xác. Nhưng đó là kết quả trong một bài đánh giá cụ thể, không phải tỷ lệ chính xác áp dụng cho mọi câu hỏi. 10

Đến năm 2025, các nhà nghiên cứu của OpenAI vẫn bàn về hiện tượng mô hình tạo ra thông tin sai — thường được gọi là hallucination. Họ lập luận rằng một số cách huấn luyện và đánh giá có thể khuyến khích mô hình đoán thay vì thừa nhận không chắc chắn. Đây là một lời giải thích do nhóm nghiên cứu đưa ra, không phải lời giải cuối cùng cho mọi dạng sai sót. 11

Như vậy, câu hỏi xuất hiện ngay khi ChatGPT ra mắt vẫn còn đáng hỏi: mình đang nhận được một câu trả lời đúng, hay chỉ một câu trả lời nghe có vẻ đúng? Những công cụ mới có thể hỗ trợ tìm nguồn, nhưng người đọc vẫn cần xem nguồn đó nói gì và có phù hợp với câu hỏi hay không.

Khi câu chuyện đến với người Việt

Chúng ta chưa có đủ bằng chứng để kể một câu chuyện chắc chắn về phản ứng của người Việt trong đúng những ngày đầu tiên sau khi ChatGPT ra mắt. Nhưng vài tháng sau, những cuộc thử nghiệm đã được báo chí Việt Nam ghi lại.

Ngày 2 tháng 2 năm 2023, VnExpress kể về giáo viên Đinh Đức Hiền thử đặt cho ChatGPT nhiều câu hỏi, từ đời sống đến nội dung môn học và dịch Anh–Việt. Cùng bài viết cũng ghi nhận trải nghiệm của một sinh viên đang tìm hiểu cách đặt câu hỏi cho hệ thống. 12

Một câu chuyện về công nghệ mới lúc này đã trở thành những câu hỏi gần gũi hơn: công cụ có thể giúp thầy cô chuẩn bị bài không? Học sinh nên dùng nó thế nào? Nếu câu trả lời sai, ai nhận ra?

Việc tiếp cận cũng không diễn ra giống nhau ở mọi nơi. Tháng 2 năm 2023, VnExpress đưa tin một số người dùng tại Việt Nam đã tìm cách trải nghiệm ChatGPT trong khi việc đăng ký và thanh toán còn trở ngại. Đến ngày 2 tháng 11 năm 2023, báo này ghi nhận người dùng có thể đăng ký bằng số điện thoại Việt Nam mà không cần chuyển vùng hay dùng số nước ngoài. 13 14

Những mốc đó nhắc chúng ta rằng ngày một sản phẩm được giới thiệu trên thế giới và ngày mọi người ở một quốc gia có thể tiếp cận thuận tiện không nhất thiết là cùng một ngày.

Cuộc trò chuyện vẫn tiếp tục

Tuần cuối tháng 11 và đầu tháng 12 năm 2022 không tự nó trả lời được tương lai của AI. Khi ấy, nhiều người mới bắt đầu thử nghiệm, nghiên cứu và đặt câu hỏi. Chúng ta hôm nay biết thêm nhiều điều về những gì đã xảy ra sau đó, nhưng cũng không thể xem mọi kết quả là đã ngã ngũ.

Từ một câu hỏi về Pokémon, một cuộc thương lượng trong trò chơi đến những thử nghiệm trong lớp học, có một sợi dây nối các câu chuyện: con người đang tìm hiểu điều gì có thể xảy ra khi ngôn ngữ trở thành cách mình làm việc với máy.

Và có lẽ câu hỏi quan trọng không chỉ là máy có thể trả lời được bao nhiêu điều. Còn là: sau khi nhận được câu trả lời, chúng ta sẽ hỏi tiếp điều gì?

Tài liệu tham khảo

1. OpenAI — Introducing ChatGPT, 30/11/2022. Bài giới thiệu gốc; trang đã được cập nhật về hình thức kể từ đó.
2. TechCrunch — OpenAI’s ChatGPT shows why implementation is key with generative AI, 2/12/2022.
3. NeurIPS — 2022 conference. Lịch hội nghị.
4. NeurIPS — 2022 Expo schedule. Chương trình ghi nhận buổi trình diễn CICERO được lên lịch.
5. Meta AI — CICERO, 22/11/2022. Công bố và kết quả do nhóm phát triển báo cáo.
6. Google Research — Better Language Models Without Massive Compute, 29/11/2022.
7. Google — Generative AI in Search, 14/5/2024.
8. OpenAI — Introducing ChatGPT search, 31/10/2024.
9. Pew Research Center — Google users and AI summaries, 22/7/2025.
10. OpenAI — GPT-4 research, 2023. Kết quả đánh giá nội bộ do OpenAI báo cáo.
11. OpenAI — Why language models hallucinate, 5/9/2025.
12. VnExpress — Giáo viên, học sinh thích thú trải nghiệm ChatGPT, 2/2/2023.
13. VnExpress — ChatGPT Plus có mặt tại Việt Nam, 11/2/2023.
14. VnExpress — ChatGPT hỗ trợ đăng ký bằng số điện thoại Việt Nam, 2/11/2023.