Ở Paris, một câu hỏi về AI đến bàn của Việt Nam

Hành Trình AI · 8–14/2/2025

Nếu một công cụ AI hỗ trợ bác sĩ hay giáo viên, ai có thể tiếp cận nó? Ai kiểm tra hệ thống trước khi nó ảnh hưởng đến người bệnh hay học sinh? Đó là những câu hỏi gợi ra từ một cuộc gặp ở Paris trong tháng 2/2025 — dù không câu nào có thể được giải quyết chỉ bằng một tuyên bố.

Ngày 10 và 11/2, Pháp và Ấn Độ đồng chủ trì Hội nghị Thượng đỉnh Hành động về AI tại Paris. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông khi đó là Bùi Hoàng Phương dẫn đầu đoàn Việt Nam tham dự. Bài tường thuật của bộ xem đây là cơ hội tìm kiếm hợp tác và học hỏi để ứng dụng AI trong các lĩnh vực như y tế, giáo dục và kinh tế số. Đó là kỳ vọng được nêu ra, chưa phải bằng chứng một dự án cụ thể đã đem lại kết quả.

Từ lời hứa đến câu hỏi ai được hưởng lợi

Tuyên bố công bố ngày 11/2 nêu các ưu tiên: mở rộng khả năng tiếp cận AI, giảm khoảng cách số, thúc đẩy AI an toàn và đáng tin cậy, hạn chế sự tập trung thị trường, cũng như chú ý tới việc làm và môi trường. Văn bản dành cho ứng dụng AI dân sự.

Đằng sau các từ ngữ ấy là những lựa chọn khó. Một trường học muốn dùng AI có thể cần hạ tầng, tài liệu phù hợp tiếng Việt và người biết đánh giá kết quả. Một nhóm nghiên cứu nhỏ có thể cần dữ liệu và năng lực tính toán mà họ chưa có. Đây là những ví dụ về vấn đề cần xem xét, không phải kết quả khảo sát trường học hoặc phòng thí nghiệm Việt Nam.

Tuyên bố cho biết các thành viên sáng lập đã khởi động một nền tảng và chương trình ươm tạo AI vì lợi ích công cộng. Mục tiêu là hỗ trợ những nguồn lực và dự án phục vụ cộng đồng, từ dữ liệu và mô hình đến năng lực tính toán, nhân lực và hợp tác. Việc công bố sáng kiến không chứng minh rằng nguồn lực đã đến tay mọi cộng đồng cần chúng; muốn đánh giá cần theo dõi dự án, phân bổ và kết quả thực tế.

Có mặt tại hội nghị khác với đồng thuận mọi điều khoản

Reuters đưa tin ngày 11/2 rằng Mỹ và Anh khi đó chưa ký tuyên bố về AI bao trùm và bền vững; phía Anh nói vẫn tham gia những sáng kiến khác. Vì vậy, không nên hiểu việc không ký một văn bản là rời khỏi toàn bộ hợp tác AI. Cũng không nên suy ra một quốc gia đã ký chỉ vì đại biểu của họ có mặt tại hội nghị. Bài này không kết luận về việc Việt Nam ký tuyên bố.

Những mục tiêu được nêu trong tuyên bố có thể tạo định hướng cho hợp tác, nhưng văn bản ấy không tự biến thành quy định áp dụng tại một bệnh viện hay trường học. Cần những quyết định cụ thể về ngân sách, đánh giá tác động, trách nhiệm và cách người bị ảnh hưởng có thể phản hồi. Đó là phân tích về khoảng cách giữa nguyên tắc và thực thi, không phải kết luận pháp lý về mọi cam kết được đưa ra tại Paris.

Đối với độc giả Việt Nam, giá trị của cuộc gặp không chỉ nằm ở việc Việt Nam có mặt. Điều đáng theo dõi tiếp là cơ hội hợp tác sẽ được chuyển thành năng lực nào, cho ai, và bằng chứng nào cho thấy những người sử dụng thực sự được hưởng lợi. Một bản tuyên bố có thể mở đầu cuộc trò chuyện; câu trả lời nằm ở những việc được làm sau đó.

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Khoa học và Công nghệ — Việt Nam tham gia Hội nghị Thượng đỉnh AI Paris, 12/2/2025; tường thuật của cơ quan nhà nước về đoàn và kỳ vọng hợp tác.
2. Điện Élysée — Statement on Inclusive and Sustainable Artificial Intelligence for People and the Planet, 11/2/2025; văn bản tuyên bố gốc.
3. Reuters qua Investing.com — US, Britain have not signed Paris AI summit declaration, 11/2/2025; tình trạng tại thời điểm đưa tin.
4. VietNamNet — Việt Nam tham gia Hội nghị Thượng đỉnh AI Paris, tường thuật về đoàn Việt Nam và hội nghị.