Muốn phát triển AI, Việt Nam cần chuẩn bị con người như thế nào?

Dòng Chảy AI · Hành Trình AI · 29/6–5/7/2024

Một trung tâm AI cần máy tính, dữ liệu và tiền đầu tư. Nhưng khi những điều kiện ấy đã được đặt lên bàn, vẫn còn một câu hỏi: ai sẽ thiết kế, vận hành và tiếp tục phát triển công nghệ?

Ngày 1/7/2024, trong chuyến thăm Hàn Quốc, Thủ tướng Phạm Minh Chính gặp các chuyên gia, nhà khoa học Hàn Quốc để trao đổi về bán dẫn và trí tuệ nhân tạo. Theo Tuổi Trẻ, các nhà khoa học nhấn mạnh nhu cầu đầu tư và đào tạo nhân lực; họ cũng đặt câu hỏi Việt Nam sẽ đào tạo và sử dụng những người học ngành bán dẫn như thế nào. 1

Cuộc gặp không giải quyết ngay bài toán nhân lực. Nó cho thấy câu chuyện AI không chỉ diễn ra ở màn hình chatbot, mà còn liên quan đến trường học, phòng thí nghiệm và những cơ hội nghề nghiệp phía sau công nghệ.

Từ phát triển công nghệ đến phát triển con người

Tại cuộc trao đổi ở Seoul, theo Tuổi Trẻ, giáo sư Lim Jung Wook thuộc Viện Nghiên cứu điện tử viễn thông Hàn Quốc cho rằng đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu mới là một quá trình mất nhiều thời gian. Các ý kiến khác đề cập đến đầu tư, chính sách và những dự án cụ thể. Đây là nhận định của những người tham gia cuộc gặp, không phải một phép đo đã xác định chính xác thời gian đào tạo ở Việt Nam. 1

Bán dẫn là lĩnh vực tạo ra các linh kiện, trong đó có chip dùng trong thiết bị điện tử và hệ thống tính toán. AI cần hạ tầng tính toán, nhưng hai ngành không đồng nghĩa: xây dựng một mô hình AI, thiết kế chip và sử dụng ứng dụng AI là những công việc khác nhau. Mỗi việc cần kiến thức và điều kiện thực hành phù hợp.

Ví dụ minh họa: một sinh viên muốn nghiên cứu mô hình xử lý tiếng Việt có thể cần kiến thức về dữ liệu, lập trình và cách đánh giá kết quả. Một người làm trong nhà máy bán dẫn lại có thể cần bộ kỹ năng khác. Cả hai đều cần cơ hội học và làm việc thực tế, nhưng không nhất thiết đi theo cùng một lộ trình. Đây là ví dụ của Dòng Chảy AI, không phải chương trình đào tạo được công bố tại cuộc gặp.

Hợp tác được nói tới, kết quả còn phải theo dõi

Trong thông cáo chung Việt Nam – Hàn Quốc đăng ngày 3/7, hai bên nêu việc khuyến khích đầu tư trong các ngành công nghệ và triển khai các dự án đào tạo nhân lực công nghệ cao, chuyển đổi số, trong đó có AI. Thông cáo thể hiện định hướng hợp tác được hai bên nêu ra; nó không tự chứng minh một chương trình cụ thể đã hoàn thành hay tạo ra bao nhiêu việc làm. 2

Cũng trong chuyến thăm, một diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam – Hàn Quốc diễn ra ngày 1/7. Hãng tin Yonhap cho biết diễn đàn tìm kiếm cơ hội hợp tác trong nhiều lĩnh vực, gồm chip và AI. Đây là một hoạt động riêng trong cùng chuyến thăm, không phải kết quả trực tiếp đã được chứng minh của cuộc gặp các nhà khoa học. 3

Với sinh viên và người đang cân nhắc chuyển nghề, sự khác biệt giữa một định hướng và một cơ hội cụ thể rất quan trọng. Một kế hoạch đào tạo có ý nghĩa khi người học biết điều kiện tham gia, nội dung, người hướng dẫn và cơ hội thực hành. Bài viết này chưa xác minh được chương trình hay kết quả tuyển dụng cụ thể xuất phát từ các cuộc trao đổi nói trên.

Điều đáng theo dõi

AI thường được giới thiệu qua những khả năng mới: viết, tạo hình ảnh hay trả lời câu hỏi. Phía sau những khả năng ấy là lựa chọn về đầu tư, giáo dục và cách tổ chức công việc. Một cuộc đối thoại quốc tế có thể giúp chia sẻ kinh nghiệm; hiệu quả của nó vẫn phụ thuộc vào những chương trình và cơ hội thực tế được triển khai sau đó.

Với Việt Nam, câu hỏi dài hạn là làm sao kết nối việc học với nghiên cứu và công việc có ý nghĩa, đồng thời tạo điều kiện để những người được đào tạo có thể tiếp tục phát triển năng lực của mình.

Tài liệu tham khảo

1. Tuổi Trẻ — Giới chuyên gia AI, bán dẫn Hàn Quốc hiến kế khi gặp Thủ tướng, 1/7/2024: tường thuật cuộc gặp và ý kiến chuyên gia.
2. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ — Thông cáo báo chí chung Việt Nam – Hàn Quốc, 3/7/2024: nguồn chính thức về định hướng hợp tác.
3. Yonhap — South Korea, Vietnam host business forum, 1/7/2024: tường thuật diễn đàn doanh nghiệp riêng trong chuyến thăm.