Một câu hỏi trước khi trò chuyện với AI: Dữ liệu của mình đi đâu?

Dòng Chảy AI · Hành Trình AI · 25–31/1/2025

Một người mở chatbot để nhờ giải thích một vấn đề trong công việc. Câu hỏi có thể đơn giản, nhưng đôi khi lại chứa tên khách hàng, thông tin tài chính hoặc một chi tiết riêng tư. Đây là tình huống minh họa. Khi gửi câu hỏi, người dùng không chỉ chọn công cụ; họ còn đưa thông tin cho một dịch vụ xử lý.

Cuối tháng 1/2025, câu hỏi về dữ liệu trở thành tâm điểm trong cuộc trao đổi giữa cơ quan bảo vệ dữ liệu Italy và các công ty cung cấp chatbot DeepSeek. Ngày 30/1, cơ quan này ra lệnh hạn chế việc xử lý dữ liệu người dùng tại Italy và mở điều tra. Động thái đó liên quan đến dịch vụ chatbot; nó không phải kết luận rằng mọi mô hình AI có trọng số mở đều hoạt động theo cùng một cách. 1

Cơ quan quản lý muốn biết điều gì?

Ngày 28/1, cơ quan bảo vệ dữ liệu Italy — thường được gọi là Garante — yêu cầu các công ty cung cấp dịch vụ giải thích họ thu thập dữ liệu cá nhân nào, từ đâu, để làm gì, dựa trên cơ sở nào và liệu dữ liệu có được lưu trữ trên máy chủ tại Trung Quốc hay không. Cơ quan cũng hỏi về thông tin được dùng để huấn luyện hệ thống và cách người dùng được thông báo nếu dữ liệu cá nhân được thu thập từ web. 2

Theo Garante, các công ty trả lời rằng họ không hoạt động tại Italy và luật châu Âu không áp dụng với họ. Cơ quan nói câu trả lời không thỏa đáng, đưa ra hạn chế xử lý dữ liệu và mở điều tra ngày 30/1. Đây là mô tả lập trường của các bên và quyết định của cơ quan quản lý tại thời điểm đó; bài viết không kết luận thay cho toàn bộ quá trình điều tra. 1

Trước quyết định ngày 30/1, Reuters đưa tin ngày 29/1 rằng ứng dụng DeepSeek không còn xuất hiện trên một số cửa hàng ứng dụng tại Italy sau khi cơ quan quản lý yêu cầu giải trình. Hai mốc này cần được đọc theo thứ tự: việc ứng dụng không còn xuất hiện được báo cáo trước lệnh hạn chế xử lý dữ liệu. 3 1

Mô hình mở và dịch vụ là hai lớp khác nhau

Tuần trước, chúng ta nhìn lại việc DeepSeek chia sẻ trọng số mô hình R1. Trọng số có thể được tải về và sử dụng theo giấy phép. Còn một ứng dụng chatbot do nhà cung cấp vận hành có thể thu thập và xử lý thông tin theo điều kiện của dịch vụ đó. Một nhóm tự triển khai mô hình có trách nhiệm riêng đối với hệ thống và dữ liệu mà họ quản lý. 4

Vì vậy, câu hỏi “mô hình có mở không?” không trả lời hết câu hỏi “dữ liệu của tôi được xử lý thế nào?”. Trước khi nhập nội dung nhạy cảm vào bất kỳ dịch vụ AI nào, người dùng và tổ chức có thể xem chính sách dữ liệu, lựa chọn sẵn có và quy định nội bộ của mình. Với thông tin của người khác, cần cân nhắc quyền riêng tư và sự cho phép phù hợp.

Vì sao người Việt cần quan tâm?

Ngày 31/1, VietnamPlus đưa tin giới chức Hàn Quốc dự định yêu cầu DeepSeek giải trình về cách quản lý dữ liệu, đồng thời nhắc đến động thái tại Italy. Dân Trí cũng đưa tin tiếng Việt về những câu hỏi liên quan quyền riêng tư trong cùng ngày. Các bài báo phản ánh những vấn đề được nêu ở nước ngoài; chúng không chứng minh người dùng Việt Nam đã chịu một thiệt hại cụ thể. 5 6

Một công cụ hữu ích có thể giúp chúng ta đặt câu hỏi nhanh hơn. Sự hữu ích ấy đi cùng nhu cầu biết rõ thông tin đã gửi được lưu giữ, sử dụng và bảo vệ ra sao. Những câu hỏi của Garante trong tuần này giúp người đọc nhận diện điều cần tìm hiểu; câu trả lời cụ thể phụ thuộc vào từng dịch vụ, phiên bản và nơi người dùng sinh sống.

Tài liệu tham khảo

1. Garante — Hạn chế xử lý dữ liệu và mở điều tra DeepSeek, 30/1/2025: thông báo của cơ quan bảo vệ dữ liệu Italy.
2. Garante — Yêu cầu DeepSeek cung cấp thông tin, 28/1/2025: các câu hỏi của cơ quan quản lý.
3. Reuters — Ứng dụng DeepSeek không còn trên các cửa hàng ứng dụng tại Italy, 29/1/2025: tường thuật độc lập.
4. DeepSeek — Công bố mô hình R1, 20/1/2025: công bố về mô hình trước kỳ.
5. VietnamPlus — Hàn Quốc dự định yêu cầu DeepSeek giải trình, 31/1/2025.
6. Dân Trí — Những câu hỏi về dữ liệu liên quan DeepSeek, 31/1/2025: báo chí tiếng Việt; một số chi tiết ngoài phạm vi bài này không được sử dụng.