Khi biên kịch Hollywood đặt giới hạn cho AI tại nơi làm việc

Hành Trình AI · Nhìn lại tuần 23–29/9/2023

Một người viết nhận được bản phác thảo từ công ty và được yêu cầu biến nó thành kịch bản hoàn chỉnh. Nếu bản phác thảo ấy do AI tạo ra, người viết có quyền biết không? Công việc của họ sẽ được tính như một tác phẩm mới hay chỉ là sửa lại thứ đã có?

Đây là tình huống minh họa, không phải câu chuyện về một biên kịch mà Dòng Chảy AI đã phỏng vấn. Nhưng nó giúp ta hình dung vì sao, vào cuối tháng 9/2023, AI xuất hiện trong một cuộc thương lượng lao động mà thế giới điện ảnh đang theo dõi.

Sau nhiều tháng đình công, đại diện Hiệp hội Biên kịch Mỹ (WGA) và Liên minh các Nhà sản xuất Điện ảnh và Truyền hình (AMPTP) đạt thỏa thuận sơ bộ ngày 24/9. VietnamPlus đưa tin về bước tiến này ngày 25/9, đồng thời cho biết thỏa thuận vẫn cần được thông qua. Cuộc tranh chấp không chỉ xoay quanh AI: tiền công, số người trong phòng biên kịch và thù lao gắn với các chương trình phát trực tuyến cũng nằm trên bàn đàm phán. [1] [6]

Ngày 26/9, ban lãnh đạo WGA quyết định chấm dứt đình công từ 0 giờ 01 ngày 27/9 theo giờ Thái Bình Dương, cho phép biên kịch trở lại làm việc trong khi hội viên bỏ phiếu phê chuẩn. Hai việc này khác nhau: kết thúc đình công không có nghĩa là hội viên đã hoàn tất việc bỏ phiếu. Trong khi đó, cuộc đình công của diễn viên vẫn tiếp diễn. [3] [6]

Không chỉ là câu hỏi AI có viết được hay không

Trên mạng, một công cụ có thể tạo ra những trang văn chỉ sau vài lời yêu cầu. Nhưng trong một ngành làm phim, việc viết không chỉ là tạo ra văn bản. Hợp đồng còn quy định ai được trả tiền cho công việc nào, ai được ghi công và một sản phẩm được tạo ra trong những điều kiện gì.

Nỗi lo của biên kịch, theo ABC News, là AI có thể được sử dụng để thay thế công việc của họ. Câu hỏi đặt ra không nhất thiết là mọi hãng phim đã làm điều đó, hay mọi biên kịch đều có cùng quan điểm. Đó là một rủi ro mà những người thương lượng muốn đưa vào hợp đồng trước khi cách làm mới trở thành điều mặc nhiên. [6]

Báo Tuổi Trẻ cũng theo dõi thỏa thuận và ghi nhận việc sử dụng AI cùng những vấn đề về nhân sự trong phòng kịch bản. Việc báo Việt Nam đưa tin cho thấy cuộc tranh luận đã đến với độc giả trong nước; nó không cho biết biên kịch Việt Nam nói chung nghĩ gì về thỏa thuận. [2]

Những giới hạn được thương lượng

Trong bản ghi nhớ thỏa thuận tháng 9/2023, các bên xác định AI tạo sinh không phải là người viết theo hợp đồng. Với những công việc thuộc phạm vi thỏa thuận, nội dung do AI tạo ra không được coi là “tài liệu văn học” của một biên kịch theo nghĩa hợp đồng. Những quy định về tài liệu do AI tạo cũng nhằm ngăn việc dùng chúng để làm suy giảm tiền công hoặc quyền ghi công của người viết theo các điều kiện được nêu trong văn bản. Đây là các quy tắc hợp đồng có phạm vi và định nghĩa cụ thể, không phải tuyên bố rằng máy tính không thể tạo ra văn bản. [4] [5]

Theo Điều 72, công ty không được đặt việc dùng AI tạo sinh để tạo văn bản thuộc phạm vi quy định làm điều kiện tuyển dụng biên kịch; điều khoản này không ngăn yêu cầu dùng một chương trình AI không tạo văn bản, chẳng hạn công cụ phát hiện đạo văn. Người viết có thể chọn dùng AI nếu công ty đồng ý và họ tuân thủ chính sách liên quan. Công ty cũng phải thông báo nếu tài liệu giao cho người viết do AI tạo ra hoặc có chứa nội dung do AI tạo. Những điều khoản này không cấm mọi hình thức sử dụng AI. [4] [5]

Hãy quay lại tình huống đầu bài. Biết nguồn gốc tài liệu không tự giải quyết mọi tranh chấp, nhưng thông tin đó giúp người nhận hiểu mình đang được yêu cầu làm việc với loại tài liệu nào. Tại đây, minh bạch không chỉ là một lựa chọn kỹ thuật; nó liên quan đến cách công việc được giao và đánh giá. Đây là cách nhìn biên tập, không phải kết luận rằng mọi tranh chấp đều đã được giải quyết.

Thỏa thuận để lại những gì?

Một giới hạn quan trọng: bản tóm tắt WGA nói hiệp hội bảo lưu quyền lập luận rằng việc khai thác tác phẩm của biên kịch để huấn luyện AI bị cấm theo thỏa thuận hoặc luật khác. Bảo lưu quyền lập luận không đồng nghĩa với việc câu hỏi đó đã được giải quyết. ABC đưa tin thỏa thuận không cấm các hãng phim dùng tác phẩm của người viết để huấn luyện AI. Phạm vi sử dụng dữ liệu và các quyền liên quan vẫn là những vấn đề cần xem xét riêng. [5] [6]

Nhìn về sau, ngày 9/10/2023, sau tuần đang nhìn lại, WGA thông báo hội viên đã phê chuẩn hợp đồng. Theo hiệp hội, 8.435 trong số 8.525 phiếu hợp lệ ủng hộ. Kết quả này xác nhận bước phê chuẩn đã xảy ra; nó không tự chứng minh mọi điều khoản được thực thi hoàn hảo hay mọi bất đồng về AI đã kết thúc. [7]

Câu hỏi cho người làm việc ở Việt Nam

Thỏa thuận của WGA áp dụng trong phạm vi của nó; nó không tự trở thành quy định cho người lao động Việt Nam. Nhưng câu hỏi của các biên kịch có thể gợi mở một cuộc trò chuyện rộng hơn.

Giả sử một người viết nội dung ở Việt Nam được giao chỉnh sửa bản nháp do AI tạo. Người ấy có thể muốn hỏi: bản nháp được tạo từ đâu? Phần việc cần làm được mô tả thế nào? Ai kiểm tra thông tin, và thù lao được thỏa thuận ra sao? Đây là ví dụ giả định, không phải bằng chứng về hợp đồng hay tranh chấp cụ thể tại Việt Nam.

Tuần cuối tháng 9/2023 cho thấy một cách nhìn khác về tương lai AI: thay vì chỉ hỏi công cụ làm được gì, người lao động và tổ chức sử dụng công nghệ còn có thể thương lượng ai được lựa chọn, ai được ghi nhận và những giới hạn nào cần được viết rõ. Câu trả lời sẽ khác nhau giữa các ngành và quốc gia. Nhưng chính việc đặt những câu hỏi ấy đã đưa con người trở lại giữa câu chuyện về công nghệ.

Tài liệu tham khảo

1. VietnamPlus — Giới biên kịch Hollywood đạt được thỏa thuận sơ bộ, 25/9/2023; tin Việt Nam về thỏa thuận sơ bộ ngày 24/9.
2. Tuổi Trẻ — Cuộc đình công của biên kịch Hollywood đạt thỏa thuận, 27/9/2023; tường thuật đương thời dựa trên Variety. Đối chiếu mốc chấm dứt với [3].
3. WGA — End of the Strike, Deal Points, Member Meetings, 26/9/2023; thông báo của hiệp hội về quyết định chấm dứt đình công và bỏ phiếu.
4. WGA — Memorandum of Agreement, 2023, đề ngày 25/9/2023; văn bản thỏa thuận gốc, Điều 72 về AI tạo sinh.
5. WGA — Comparison of proposals and tentative agreement, bản tóm tắt điều khoản sơ bộ 25/9/2023; tài liệu của một bên thương lượng, không thay thế văn bản hợp đồng.
6. ABC News — Proposed contract covers artificial intelligence and pay, 27/9/2023; tường thuật độc lập đương thời.
7. WGA East — WGA Ratifies 2023 Tentative Agreement, 9/10/2023; thông báo kết quả sau kỳ nhìn lại.