Khi Việt Nam bàn luật AI: Làm sao thử điều mới mà vẫn bảo vệ người dùng?

Dòng Chảy AI · Hành Trình AI · 22–28/11/2025 · Bản đọc thử 1.0

Ngày 27/11/2025, tại nghị trường Quốc hội, một câu hỏi thực tế xuất hiện trong cuộc thảo luận về dự án Luật Trí tuệ nhân tạo: nếu một hệ thống AI mới cần được thử trước khi những quy định phù hợp đã hoàn thiện, làm thế nào để cho phép thử nghiệm mà vẫn xác định rõ trách nhiệm khi có thiệt hại?

Buổi sáng hôm đó, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng trình bày tờ trình dự án luật. Buổi chiều, các đại biểu thảo luận về nhiều vấn đề, trong đó có cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Những ý kiến dưới đây là đề xuất và thảo luận tại thời điểm ấy, không tự động là quy định đã có hiệu lực. 1 2

Một khoảng không để thử nghiệm

Một công cụ AI có thể được thiết kế để hỗ trợ bác sĩ đọc hình ảnh, giáo viên chuẩn bị bài giảng hoặc nhân viên xử lý hồ sơ. Nhưng một ý tưởng hữu ích trên giấy vẫn cần được kiểm tra trong điều kiện thực tế. Với những ứng dụng liên quan đến sức khỏe hay quyền lợi của người dân, cách kiểm tra ấy quan trọng không kém kết quả mà công cụ hứa hẹn.

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, thường được gọi là sandbox, là cách cho phép thử trong một phạm vi và những điều kiện xác định để thu thập bằng chứng. Theo tường thuật của Quốc hội, đại biểu Hoàng Minh Hiếu cho rằng cơ chế này có thể giúp tháo gỡ một số rào cản pháp lý đối với mô hình AI mới, đồng thời tạo dữ liệu phục vụ việc hoàn thiện quy định. Ông đề nghị làm rõ phạm vi miễn, giảm nghĩa vụ trong thử nghiệm và cách phối hợp giữa các cơ quan có liên quan. 2

Điều đó đáng chú ý với những nhóm phát triển sản phẩm: nếu không có con đường thử nghiệm rõ ràng, một ứng dụng tiềm năng có thể khó chứng minh hiệu quả. Nhưng một môi trường thử nghiệm có ý nghĩa chỉ khi giới hạn của nó được xác định: thử với ai, trong bao lâu, ai giám sát và điều gì xảy ra khi có sự cố.

Khi người thử nghiệm gặp người chịu rủi ro

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu nêu ví dụ về hệ thống hỗ trợ chẩn đoán hình ảnh y tế: việc thẩm định không chỉ là chuyện của cơ quan phụ trách AI mà cần sự tham gia của ngành y tế. Theo tường thuật của Quốc hội, ông cũng đặt vấn đề trách nhiệm bồi thường nếu thử nghiệm gây thiệt hại cho bên thứ ba. Đó là những kiến nghị được nêu ra, không phải kết luận rằng một quy định cụ thể đã được thông qua. 2

Cũng trong phiên họp, đại biểu Nguyễn Hoàng Bảo Trân đề nghị làm rõ phạm vi thử nghiệm, trách nhiệm cảnh báo rủi ro, thời hạn và cách đánh giá trước khi một hệ thống chuyển sang hoạt động chính thức. Bà nhấn mạnh rằng thử nghiệm không đồng nghĩa với việc miễn trừ trách nhiệm. 2

Hai mối quan tâm này không nhất thiết đối lập. Người xây dựng cần cơ hội kiểm tra ý tưởng; người tham gia và người chịu tác động cần biết mình được bảo vệ thế nào. Một cơ chế tốt phải làm được cả hai, thay vì coi việc cấp phép thử nghiệm là đích đến.

Từ đề xuất đến thực tế

VnExpress tường thuật cùng phiên thảo luận rằng đại biểu Thạch Phước Bình đề xuất ưu tiên thử nghiệm trong một số lĩnh vực như y tế, giáo dục và tài chính, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ tiếp cận hạ tầng tính toán. Đây là định hướng được đề xuất tại nghị trường, chưa chứng minh nguồn lực đã được triển khai hay các nhóm đó đã nhận được hỗ trợ. 3

Phiên họp tháng 11 tiếp nối quá trình góp ý trước đó: ngày 15/10, một hội thảo đã bàn về việc tạo điều kiện đổi mới và làm rõ trách nhiệm trong dự thảo luật. Đến ngày 27/11, câu chuyện được đưa vào phiên thảo luận tại Quốc hội với những đề xuất cụ thể về thử nghiệm và giám sát. Hai sự kiện cùng thuộc quá trình xây dựng luật; chúng không chứng minh rằng từng kiến nghị đã được chấp nhận. 4 2

Với Việt Nam, cơ hội của AI không chỉ nằm ở việc đưa thêm sản phẩm ra thị trường. Cơ hội còn nằm ở khả năng xây dựng những công cụ hữu ích và đáng tin trong môi trường của mình. Cuộc thảo luận ngày 27/11 cho thấy muốn làm được điều đó, không gian thử nghiệm và trách nhiệm với con người cần được thiết kế cùng nhau.

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Khoa học và Công nghệ — Dự thảo Luật Trí tuệ nhân tạo: Đặt con người ở vị trí trung tâm, đăng 28/11/2025, tường thuật việc trình dự án luật ngày 27/11.
2. Cổng thông tin Quốc hội — Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát phải trở thành động lực đổi mới sáng tạo, 27/11/2025; tường thuật ý kiến đại biểu.
3. VnExpress — Sẽ xây dựng trung tâm siêu tính toán để phát triển AI Việt Nam, tường thuật phiên thảo luận 27/11/2025.
4. Báo Điện tử Chính phủ — Hoàn thiện Luật AI, 15/10/2025; bối cảnh trước kỳ.