Khi trợ lý AI bắt đầu mở cửa ra thế giới

Hãy tưởng tượng bạn đang tìm một nhà hàng cho buổi gặp mặt gia đình. Bạn có vài điều kiện: gần trung tâm, phù hợp với ngân sách và còn chỗ vào tối thứ Bảy. Thay vì mở từng trang để tìm kiếm, bạn muốn hỏi một trợ lý AI và nhận về vài gợi ý.

Dòng Chảy AI · Hành Trình AI · 18–24/03/2023

Đó là một tình huống giả định, không phải trải nghiệm được ghi nhận của một người dùng cụ thể. Nhưng nó giúp hình dung một câu hỏi đang xuất hiện vào tháng 3/2023: nếu chatbot có thể kết nối với những công cụ bên ngoài, cuộc trò chuyện của chúng ta sẽ thay đổi thế nào?

Tuần trước, chúng ta đã nhìn vào GPT-4 và câu hỏi liệu một câu trả lời ấn tượng có đủ để đặt niềm tin. Tuần này, câu hỏi ấy mở rộng thêm: khi AI có thể tìm thông tin hoặc sử dụng dịch vụ bên ngoài, ta nên giao cho nó quyền gì?

Một cánh cửa vừa hé mở

Ngày 23/03/2023, OpenAI công bố thử nghiệm hỗ trợ plugin cho ChatGPT. Có thể hình dung plugin như một cầu nối phần mềm: thay vì chỉ dựa vào những gì đã học và thông tin người dùng cung cấp trong cuộc trò chuyện, trợ lý có thể sử dụng một công cụ được kết nối để lấy thông tin, tính toán hoặc tương tác với dịch vụ khác. 1

OpenAI giới thiệu một nhóm plugin ban đầu từ các đối tác, trong đó có OpenTable, Expedia và Instacart. Hãng cũng giới thiệu công cụ thử nghiệm duyệt web và chạy mã. Báo công nghệ TechCrunch cho biết quyền truy cập ban đầu ở giai đoạn thử nghiệm giới hạn, thông qua danh sách chờ. Điều này không có nghĩa mọi người dùng ChatGPT khi ấy đều có thể mở những công cụ này. 1 2

OpenTable đưa ra một ví dụ gần gũi: nhờ ChatGPT gợi ý nhà hàng, sau đó theo đường dẫn để đặt bàn trên dịch vụ của họ. 3 Hãy quay lại buổi gặp mặt gia đình: thay vì tự lặp lại cùng một yêu cầu trên nhiều trang, một người có thể hy vọng diễn đạt nhu cầu bằng ngôn ngữ hằng ngày rồi bắt đầu so sánh các gợi ý.

Sức hấp dẫn nằm ở đó. Người dùng không nhất thiết phải biết dịch vụ lưu thông tin như thế nào để bắt đầu đặt câu hỏi. Một cuộc hội thoại có thể trở thành nơi kết nối nhiều bước của một việc. Nhưng một gợi ý vẫn cần được kiểm tra: nhà hàng có đúng địa điểm, mức giá và giờ mong muốn không? Một đường dẫn đặt bàn cũng khác với việc một bàn đã được đặt thành công.

Những điều này là khả năng và kỳ vọng được minh họa qua công bố, không phải bằng chứng rằng mọi tác vụ đều hoạt động trơn tru, hay rằng người dùng Việt Nam lúc đó đã có cùng quyền tiếp cận. Chúng ta chưa có đủ bằng chứng về trải nghiệm đại diện của người dùng Việt trong tuần ấy.

Từ câu trả lời đến hành động

Trong bài trước, một câu trả lời nghe có vẻ hợp lý đã đặt ra câu hỏi: thông tin này có đúng không? Khi một trợ lý có thể dùng công cụ, câu hỏi không dừng ở đó. Nó đang lấy thông tin từ đâu? Thông tin nào được chuyển sang dịch vụ khác? Và nếu một bước có thể tạo ra thay đổi ngoài cuộc trò chuyện, ai quyết định bước ấy có được thực hiện?

Ví dụ, tìm những lựa chọn chuyến bay là một việc. Chọn chuyến phù hợp là một việc khác. Đặt vé và thanh toán lại là một bước có hậu quả riêng. Không phải plugin nào cũng có cùng chức năng hay quyền truy cập; vì thế, không thể nói mọi plugin khi ấy đều có thể tự đặt vé hoặc tự thanh toán.

Trong chính thông báo của mình, OpenAI thừa nhận kết nối công cụ tạo ra các câu hỏi về an toàn, kể cả khả năng hệ thống bị tác động bởi nội dung không đáng tin và thực hiện hành động ngoài ý muốn. Đó là những rủi ro hãng nhận diện trong quá trình thử nghiệm, chứ không phải bằng chứng rằng một sự cố cụ thể đã xảy ra theo cách ấy. 1

Với người dùng, quyền kiểm soát có thể bắt đầu bằng những câu hỏi đơn giản: mình đã yêu cầu điều gì, công cụ nào đang được sử dụng, và bước tiếp theo có cần mình xem lại hay không? Đây là câu hỏi biên tập về cách thiết kế và sử dụng công cụ; nó không khẳng định mọi plugin năm 2023 đều có cùng cơ chế xác nhận.

Một tuần, một lời nhắc khác về dữ liệu

Cũng trong tuần đó, có một sự kiện khiến việc đặt niềm tin vào dịch vụ AI trở nên cụ thể hơn. Ngày 20/03, ChatGPT gặp sự cố và được đưa tạm thời ngoại tuyến. Đến ngày 24/03, OpenAI công bố kết quả điều tra của mình. 4

Theo công ty, lỗi trong một thư viện phần mềm mã nguồn mở khiến một số người dùng có thể nhìn thấy tiêu đề cuộc trò chuyện của người khác đang hoạt động. OpenAI cũng cho biết tin nhắn đầu tiên của một cuộc trò chuyện mới có thể bị hiển thị trong một số điều kiện nhất định.

Hãng cho biết thêm thông tin liên quan đến thanh toán của 1,2% người đăng ký ChatGPT Plus hoạt động trong một khoảng chín giờ cụ thể có thể đã bị hiển thị ngoài ý muốn. Đây không phải tỷ lệ của tất cả người dùng ChatGPT, cũng không phải số người đã được xác nhận bị lộ dữ liệu. OpenAI cho biết số thẻ tín dụng đầy đủ không bị lộ; những kết luận về phạm vi và dữ liệu là theo báo cáo của công ty. 4

Sự cố này không được báo cáo là do plugin gây ra. Nó xảy ra trước thông báo plugin và có nguyên nhân kỹ thuật riêng theo điều tra của OpenAI. Đặt hai sự kiện cạnh nhau không có nghĩa sự kiện này gây ra sự kiện kia.

Nhưng đối với một người đang cân nhắc dùng AI cho công việc hay đời sống, cả hai dẫn đến những câu hỏi liên quan. Khi chia sẻ một yêu cầu, mình tiết lộ những gì? Khi một công cụ bên ngoài tham gia, dữ liệu có thể đi đến đâu? Và nếu có sai sót, người dùng được thông báo và hỗ trợ thế nào?

Không có câu trả lời chung cho mọi sản phẩm. Một người chủ cửa hàng có thể muốn AI giúp tìm thông tin nhà cung cấp; điều đó không tự động có nghĩa họ muốn chia sẻ danh sách khách hàng hay giao quyền gửi đơn hàng. Tình huống này là giả định, dùng để làm rõ một lựa chọn, không phải bằng chứng về trải nghiệm của doanh nghiệp Việt Nam năm 2023.

Khi một câu trả lời có vẻ đã có nguồn

Cùng lúc, một trải nghiệm với sản phẩm khác cho thấy vì sao việc kiểm tra nguồn vẫn quan trọng. Ngày 24/03, VnExpress thuật lại thử nghiệm của Avram Piltch, biên tập viên Tom’s Hardware, với Bard của Google. Khi ông hỏi so sánh hai bộ xử lý, câu trả lời theo tường thuật chứa nội dung giống bài viết của chính ấn phẩm ông mà không ghi nguồn. 5 6

Piltch đã hỏi tiếp và Bard đưa ra câu trả lời nhận lỗi. Nhưng lời một chatbot nói về chính mình không đủ để chứng minh cơ chế tạo ra nội dung hay đưa ra kết luận pháp lý. Trường hợp này nói về Bard, không phải một cuộc thử nghiệm plugin của ChatGPT. Dẫu vậy, nó giúp người đọc thấy một vấn đề chung: có thêm thông tin bên ngoài không tự động bảo đảm rằng câu trả lời trích dẫn đúng hoặc trình bày công bằng nguồn gốc của nó.

Đối với người đọc Việt, câu hỏi thực tế có thể rất quen thuộc: trước khi chia sẻ một thông tin quan trọng, mình có thể tìm lại nguồn ban đầu và kiểm tra ngữ cảnh không? Một đường dẫn là điểm khởi đầu hữu ích; tự nó chưa bảo đảm kết luận của trợ lý được nguồn đó ủng hộ.

Con người giữ vai trò nào?

Thông báo plugin tháng 3/2023 chưa đem đến một trợ lý có thể làm mọi việc. Đó là một thử nghiệm có giới hạn, với những khả năng, điều kiện và rủi ro khác nhau tùy công cụ. Nhưng nó hé lộ một hướng đi hấp dẫn: nói chuyện với AI để tiếp cận thông tin và dịch vụ theo cách tự nhiên hơn.

Càng nhiều việc có thể bắt đầu từ một câu hỏi, việc nhìn rõ các bước phía sau càng có ý nghĩa. Một trợ lý có thể giúp mình tìm lựa chọn; mình vẫn cần biết lựa chọn ấy đến từ đâu, dữ liệu nào đã được chia sẻ và quyết định nào đang chờ mình.

Có lẽ câu hỏi đáng giữ lại từ tuần này không chỉ là “AI có thể làm thêm điều gì?” Mà còn là: “Mình muốn trao cho nó quyền gì, và làm sao để biết khi nào cần dừng lại kiểm tra?”

Tài liệu tham khảo

OpenAI — ChatGPT plugins, 23/03/2023. Thông báo gốc; trang hiện đánh dấu là cũ.
TechCrunch — OpenAI connects ChatGPT to the internet, 23/03/2023.
OpenTable — ChatGPT restaurant recommendations, 23/03/2023. Công bố của đối tác; là ví dụ sản phẩm, không phải đánh giá độc lập.
OpenAI — March 20 ChatGPT outage: Here’s what happened, 24/03/2023. Báo cáo của công ty về sự cố ngày 20/03.
VnExpress — Chatbot AI của Google thừa nhận đạo văn, 24/03/2023.
Tom’s Hardware — Google Bard Plagiarized Our Article, Then Apologized When Caught. Bài của người thực hiện thử nghiệm, có cập nhật sau đó.