Khi những người xây dựng AI cùng lên tiếng, ai lắng nghe họ?

Dòng Chảy AI · Hành Trình AI · Tuần 18–24/11/2023

Một hội đồng quản trị có thể quyết định ai điều hành công ty. Nhưng nếu những người tạo ra sản phẩm nói rằng họ sẵn sàng rời đi cùng lúc, ai thực sự có tiếng nói?

Tháng 11/2023, câu hỏi ấy không còn là một bài tập quản trị trừu tượng. Nó xuất hiện giữa cuộc khủng hoảng tại OpenAI, công ty đứng sau ChatGPT. Sau khi hội đồng thông báo cách chức Sam Altman ngày 17/11, nhân viên, nhà đầu tư và đối tác phải đối diện với một tương lai chưa rõ ràng. Chương trước của Hành Trình AI nhìn vào quyền của hội đồng; tuần này, câu chuyện chuyển sang những người làm việc bên trong công ty. 1

Bức thư làm thay đổi cuộc đối thoại

Ngày 20/11 theo giờ Mỹ, Reuters đưa tin gần như toàn bộ hơn 700 nhân viên OpenAI đã đe dọa nghỉ việc trong một bức thư yêu cầu hội đồng từ chức và đưa Altman cùng cựu chủ tịch Greg Brockman trở lại. Con số người ký được cập nhật trong quá trình đưa tin; điều có thể nói thận trọng là sự phản đối đã lan tới phần lớn nhân viên, chứ không phải mọi người đều có cùng một lý do. 2 3

Bức thư không chỉ nói “chúng tôi không đồng ý”. Những người ký cho rằng cách hội đồng xử lý việc thay đổi lãnh đạo đã gây nguy hiểm cho công việc của họ và sứ mệnh của công ty. Họ yêu cầu thay đổi hội đồng, đưa Altman và Brockman trở lại, đồng thời nói họ có thể chuyển sang một đơn vị mới tại Microsoft nếu yêu cầu không được đáp ứng. Đó là lập trường và các cáo buộc của người ký; bản thân bức thư không chứng minh mọi nhận định của họ về hội đồng. 2

Trong số người ký có các lãnh đạo cấp cao, bao gồm Mira Murati và Ilya Sutskever. Reuters cho biết Sutskever là thành viên hội đồng đã tham gia quyết định cách chức Altman. Việc một người có vai trò trong quyết định sau đó ký vào thư phản đối cho thấy tình hình không dễ chia thành hai phe cố định. 2 3

Sức mạnh của một lời đe dọa tập thể

Một lá thư có tác động vì nó đi cùng một khả năng cụ thể: nếu nhiều người có chuyên môn cùng rời đi, công ty có thể mất những người xây dựng và vận hành công nghệ của mình. Microsoft, đối tác lớn của OpenAI, được nêu trong thư như một nơi nhân viên có thể chuyển tới. Tuy vậy, một lời đề nghị hay khả năng chuyển việc không có nghĩa là tất cả người ký đã nghỉ việc hoặc thực sự gia nhập Microsoft. 2

Đây cũng không phải một cuộc bỏ phiếu công khai của toàn xã hội về tương lai AI. Nhân viên có kiến thức và lợi ích gần gũi với công ty; người dùng, nhà nghiên cứu bên ngoài và công chúng có thể có những mối quan tâm khác. Sức ảnh hưởng của người lao động là một phần của câu chuyện trách nhiệm, nhưng không tự thay thế được sự giám sát minh bạch.

Ngày 22/11 theo giờ Việt Nam, VnExpress đưa tin Altman đang đàm phán lần hai với hội đồng sau khi gần như toàn bộ nhân viên đòi nghỉ. Sau đó, OpenAI cho biết đã đạt thỏa thuận về nguyên tắc để Altman trở lại và hình thành hội đồng ban đầu mới; Reuters đưa tin về các thành viên dự kiến. Áp lực từ nhân viên là một yếu tố quan trọng trong bối cảnh ấy, nhưng những nguồn này không cho phép kết luận nó là nguyên nhân duy nhất của thỏa thuận. 1 4

Đồng lòng một lần có nghĩa là luôn được lắng nghe?

Ngày 29/11/2023, sau tuần nhìn lại, OpenAI chính thức thông báo Altman trở lại làm CEO và công bố hội đồng ban đầu mới. Điều này giúp phân biệt thỏa thuận trong tuần với việc hoàn tất thay đổi sau đó. 5

Nhưng có một câu hỏi lớn hơn: nếu nhân viên có thể cùng lên tiếng để bảo vệ một lãnh đạo, liệu một nhân viên bất đồng về an toàn có thể lên tiếng mà không sợ bị trả đũa?

Ngày 4/6/2024, một nhóm nhân viên hiện tại và cựu nhân viên từ các công ty AI công bố thư A Right to Warn about Advanced Artificial Intelligence. Họ kêu gọi các công ty bảo vệ khả năng nêu quan ngại về rủi ro AI. Một số người ký ẩn danh; bức thư trình bày những lo ngại và yêu cầu của họ, không tự chứng minh từng công ty đã trả đũa ai. Bloomberg cũng ghi nhận quan điểm của nhóm và phản hồi của OpenAI rằng công ty coi tranh luận nghiêm túc là quan trọng. 6 7

Hai bức thư có mục đích khác nhau: một thư phản đối cách thay đổi lãnh đạo; thư sau bàn về quyền cảnh báo rủi ro. Không có cơ sở để xem hai nhóm người ký là một hay cho rằng họ cùng suy nghĩ. Tuy nhiên, đặt cạnh nhau, chúng gợi ra sự khác biệt giữa có sức mạnh khi nhiều người đồng lòng và được bảo vệ khi ý kiến của mình không được số đông ủng hộ.

Câu hỏi cho người dùng và người lao động

Một nhóm ở Việt Nam dùng AI để hỗ trợ khách hàng có thể tự hỏi: nếu người vận hành phát hiện câu trả lời sai hoặc dữ liệu bị dùng không phù hợp, họ có biết báo cho ai? Người quản lý có xem đó là cơ hội sửa hệ thống hay chỉ là sự phiền phức?

Đây là ví dụ giả định, không phải trường hợp Dòng Chảy AI đã phỏng vấn hay bằng chứng về ảnh hưởng tại Việt Nam. Các điều kiện ở một công ty AI lớn tại Mỹ cũng không tự động giống mọi nơi làm việc khác.

Câu chuyện tháng 11 không cho chúng ta một công thức quản trị hoàn hảo. Nó nhắc rằng công nghệ được xây dựng bởi con người, và việc họ có thể nói gì — khi cùng đồng ý lẫn khi bất đồng — là một phần của câu hỏi ai chịu trách nhiệm về công nghệ ấy.

Tài liệu tham khảo

1. VnExpress — Sam Altman đàm phán lần hai với OpenAI, 22/11/2023 giờ Việt Nam; báo chí đương thời.
2. Thư nhân viên gửi hội đồng OpenAI, bản PDF do WSJ lưu, tài liệu gốc của những người ký; danh sách là ảnh chụp tại một thời điểm.
3. Reuters qua Yahoo — OpenAI appoints new boss as Sam Altman joins Microsoft, 20/11/2023, bài cập nhật; độc lập với các bên nhưng dựa một phần vào nguồn tin.
4. Reuters qua Investing.com — OpenAI’s new-look board as Altman returns, 22/11/2023, cập nhật 23/11; thỏa thuận về nguyên tắc.
5. OpenAI — Sam Altman returns as CEO, OpenAI has a new initial board, 29/11/2023; thông báo của công ty sau kỳ nhìn lại.
6. UC Berkeley Kavli Center — A Right to Warn, 10/06/2024; đăng lại thư ký ngày 04/06/2024, sau kỳ nhìn lại.
7. Bloomberg — OpenAI Employees Call For Protections to Speak Out on AI Risks, 04/06/2024; báo chí và phản hồi của OpenAI, có thể có giới hạn truy cập.