Khi nhà báo Việt Nam học dùng AI: Nhanh hơn rồi, ai kiểm tra?
Một bản ghi âm dài, một bảng số liệu khó đọc, hàng chục tài liệu chờ tìm hiểu: đó là những việc mà một nhà báo có thể nghĩ đến khi nghe lời hứa của AI. Nhưng giữa việc công cụ đưa ra một câu trả lời và việc thông tin ấy đủ tin cậy để đến với người đọc, vẫn còn một khoảng cách…
Hành Trình AI · 31/5–6/6/2025
Một bản ghi âm dài, một bảng số liệu khó đọc, hàng chục tài liệu chờ tìm hiểu: đó là những việc mà một nhà báo có thể nghĩ đến khi nghe lời hứa của AI. Nhưng giữa việc công cụ đưa ra một câu trả lời và việc thông tin ấy đủ tin cậy để đến với người đọc, vẫn còn một khoảng cách cần được kiểm tra.
Sáng 5/6/2025, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí thuộc Hội Nhà báo Việt Nam khai giảng khóa đào tạo trực tuyến về ứng dụng AI cho nhà báo. Theo VietnamPlus, đợt đầu có hơn 300 phóng viên và biên tập viên từ các cơ quan báo chí trên cả nước. Chương trình dự kiến trong hai ngày 5–6/6, với các chủ đề từ cách viết câu lệnh, trực quan hóa dữ liệu đến kiểm chứng thông tin. 1
Đây là một hoạt động đào tạo cụ thể, không phải bằng chứng rằng hơn 300 người đã áp dụng thành công mọi kỹ năng sau khóa học. Số người tham dự được báo chí đưa tin lúc khai giảng; kết quả học tập và tác động lâu dài chưa được đánh giá trong các nguồn này.
Một công cụ mới bước vào nghề cũ
Báo Công Luận của Hội Nhà báo Việt Nam cho biết chương trình bao gồm cả xử lý văn bản, nội dung đa phương tiện và kiểm chứng. Tại buổi khai giảng, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh nhấn mạnh việc đào tạo bài bản để nhà báo tiếp cận và thử nghiệm công nghệ. Những nội dung ấy cho thấy ban tổ chức coi AI là một kỹ năng cần học; chúng chưa cho thấy một công cụ cụ thể luôn chính xác hay phù hợp với mọi tòa soạn. 2
Hãy lấy một ví dụ minh họa: một phóng viên dùng AI để gợi ý những điểm cần tìm trong một báo cáo dài. Danh sách ấy có thể giúp bắt đầu công việc, nhưng trước khi viết rằng báo cáo đưa ra một kết luận nào đó, phóng viên vẫn cần mở tài liệu gốc, kiểm tra ngữ cảnh và số liệu. Ví dụ này do DCA đặt ra; nó không mô tả một học viên hay kết quả thực tế của khóa học.
Điều đó cũng liên quan đến người đọc. Một bài viết dễ hiểu và xuất hiện nhanh có giá trị, nhưng tốc độ tự nó không chứng minh thông tin đúng. Người làm báo cần xác định nguồn, phân biệt dữ kiện với nhận định và chịu trách nhiệm với phần nội dung xuất bản.
Câu hỏi Việt Nam trong bối cảnh rộng hơn
Trước tuần này, năm 2023, Associated Press công bố hướng dẫn cho nhân sự về AI tạo sinh; hãng nhấn mạnh trách nhiệm với tính chính xác và các nguy cơ thông tin sai lệch. Đó là chính sách của một tổ chức báo chí quốc tế tại thời điểm công bố, không phải quy định áp dụng tự động cho các tòa soạn Việt Nam. 3
Khóa học tháng 6 cho thấy một bước Việt Nam đang đưa vấn đề vào đào tạo nghề. Điều chưa rõ là học viên được hỗ trợ thế nào sau khóa học, từng tòa soạn xây dựng quy trình kiểm tra ra sao và người đọc được thông tin về cách dùng AI như thế nào. Những câu hỏi ấy cần thêm bằng chứng, không thể trả lời bằng thông báo khai giảng.
Giá trị đáng theo dõi không chỉ là có thêm người biết dùng công cụ. Đó còn là liệu những kỹ năng mới có giúp con người làm báo cẩn thận hơn, trong khi người đọc vẫn có thể hiểu và kiểm tra nguồn của thông tin mình nhận được.
Tài liệu tham khảo
- VietnamPlus — Khai giảng khóa đào tạo về AI cho các phóng viên, biên tập viên, 5/6/2025; báo chí Việt Nam tường thuật sự kiện.
- Báo Công Luận — Hội Nhà báo Việt Nam khai giảng khóa bồi dưỡng ứng dụng AI, 5/6/2025; báo thuộc Hội Nhà báo Việt Nam, có liên hệ với bên tổ chức.
- Associated Press — Standards around generative AI, 2023; hướng dẫn của AP, bối cảnh trước kỳ và có thể được cập nhật.