Khi một bức ảnh không còn tự kể nguồn gốc của mình

Hành Trình AI · 22–28/3/2025

Một bức ảnh xuất hiện trong nhóm chat gia đình: cảnh đường phố rất thật, kèm dòng chữ gây chú ý. Người nhận có thể chia sẻ ngay, hoặc dừng lại để hỏi bức ảnh đến từ đâu. Đây là một tình huống giả định — nhưng câu hỏi về độ tin cậy của hình ảnh trở nên cấp thiết hơn khi công cụ tạo ảnh ngày càng dễ tiếp cận.

Ngày 25/3/2025, OpenAI công bố khả năng tạo ảnh tích hợp trong GPT-4o. Người dùng có thể mô tả hình ảnh bằng chữ và tiếp tục chỉnh sửa qua cuộc trò chuyện. VnExpress đưa tin ngày 26/3 theo giờ Việt Nam. Đây không phải lần đầu AI tạo được hình ảnh; điểm của lần ra mắt này là tính năng được đưa vào trải nghiệm GPT-4o mà OpenAI mô tả.

Hình ảnh hữu ích — và có thể gây nhầm lẫn

Theo OpenAI, hệ thống được thiết kế để làm theo mô tả, đưa chữ vào ảnh và sử dụng ngữ cảnh cuộc trò chuyện. Một người làm tài liệu có thể hình dung dùng nó để thử một minh họa rồi yêu cầu sửa chi tiết. Tuy nhiên, đó là ví dụ của tòa soạn, không phải kết quả thử nghiệm cho mọi ngôn ngữ hay mọi loại tài liệu. Chính OpenAI cũng liệt kê những hạn chế, gồm lỗi, chữ nhỏ khó thể hiện, việc cắt ảnh và khả năng chỉnh sửa chưa chính xác trong một số trường hợp.

Ngày 27/3, Thanh Niên ghi nhận sự hào hứng lẫn lo ngại về khả năng tạo hình trông như ảnh chụp, trong đó có ý kiến của người dùng tại Việt Nam. Một vài trải nghiệm được báo tường thuật không đại diện cho toàn bộ người dùng, và cũng không chứng minh một vụ lừa đảo cụ thể đã xảy ra.

Vấn đề không chỉ là ảnh có đẹp hay không. Một hình ảnh được tạo ra có thể hữu ích trong học tập hoặc truyền thông, nhưng người xem cần biết khi nào nó chỉ là minh họa. Nếu được trình bày như bằng chứng của một sự kiện chưa từng xảy ra, nó có thể làm người khác hiểu sai.

Có dấu nguồn gốc rồi, đã đủ tin chưa?

OpenAI cho biết ảnh do công cụ tạo ra được gắn siêu dữ liệu C2PA — thông tin nguồn gốc có thể được công cụ phù hợp đọc. Trong tài liệu an toàn ngày 25/3, công ty cũng mô tả các rủi ro và biện pháp giảm thiểu. Đây là mô tả từ nhà phát triển, không phải bằng chứng rằng mọi hành vi giả mạo đều bị ngăn chặn.

Thông tin nguồn gốc giúp đặt câu hỏi tốt hơn về một tệp, nhưng không tự xác minh điều hình ảnh mô tả có thật. Người nhận vẫn cần xem nguồn đăng, tìm báo cáo độc lập và kiểm tra bối cảnh trước khi chia sẻ một hình ảnh có thể ảnh hưởng đến người khác. Với ảnh riêng tư hoặc ảnh của người khác, sự đồng ý và cách công cụ xử lý dữ liệu cũng là những điều cần tìm hiểu.

Bước tiến của tuần này mở thêm cách làm việc với hình ảnh. Nó cũng nhắc người xem rằng một bức ảnh giống thật chưa tự trả lời được câu hỏi quan trọng nhất: bức ảnh đang cho chúng ta thấy điều gì đã thực sự xảy ra?

Tài liệu tham khảo

1. OpenAI — Introducing 4o Image Generation, 25/3/2025; thông báo, mô tả tính năng và giới hạn của nhà phát triển.
2. VnExpress — ChatGPT thêm khả năng tạo ảnh “như thật”, 26/3/2025 giờ Việt Nam.
3. Thanh Niên — Lo ngại lừa đảo với khả năng tạo ảnh như thật của ChatGPT, 27/3/2025; phản ánh trải nghiệm và lo ngại.
4. OpenAI — GPT-4o image generation system card addendum, 25/3/2025; đánh giá rủi ro và biện pháp do nhà phát triển công bố.