Khi học sinh Việt Nam bước vào kỳ Olympic AI đầu tiên

Dòng Chảy AI · Hành Trình AI · 10–16/8/2024

Nếu một nhóm học sinh được giao bài toán về trí tuệ nhân tạo, các bạn sẽ cần làm gì: viết mã, thử mô hình hay giải thích kết quả? Trong tháng 8/2024, những câu hỏi ấy theo các đội tuyển đến Burgas, Bulgaria, nơi kỳ Olympic Trí tuệ nhân tạo quốc tế đầu tiên được tổ chức.

Tối 14/8, theo VnExpress, kết quả được công bố: hai đội Việt Nam giành một huy chương bạc và một huy chương đồng ở phần thi khoa học. Bảng kết quả của ban tổ chức ghi Vietnam 2 nhận bạc, Vietnam 1 nhận đồng. Đây là thành tích của hai đội trong một cuộc thi cụ thể, không phải phép đo năng lực AI của toàn bộ học sinh Việt Nam. 1 2

Bên trong hai phần thi

Theo tường thuật của VnExpress ngày 15/8, các đội được nhận trước những bài toán khoa học để chuẩn bị; tại cuộc thi, họ giải những bài mới dựa trên các bài đã cho và nộp giải pháp bằng mã Python. Cách tổ chức này đặt việc học, thử nghiệm và giải quyết vấn đề vào trung tâm, chứ không chỉ yêu cầu kể tên công cụ AI đang thịnh hành. 1

Ban tổ chức cho biết kỳ thi năm ấy hướng sự chú ý tới học máy, xử lý ngôn ngữ tự nhiên và thị giác máy tính. Có thể hiểu ngắn gọn: đó là những cách máy học từ dữ liệu, xử lý ngôn ngữ và làm việc với hình ảnh. Mỗi lĩnh vực lại chứa nhiều phương pháp và giới hạn; một kỳ thi không bao quát toàn bộ AI. 3

Phần thực hành mang màu sắc khác. Ban tổ chức cho biết các đội dùng công cụ AI để tạo hình ảnh bìa và video cho một bản phối âm nhạc trong thời gian giới hạn. Hai đội Việt Nam cũng nhận giải đồng ở phần này. Kết quả phản ánh cách ban tổ chức chấm những nhiệm vụ của kỳ thi; nó không tự đánh giá mọi ứng dụng AI sáng tạo ngoài thực tế. 1 3

Huy chương và câu hỏi lớn hơn về cơ hội học tập

VnExpress cho biết đội nhận bạc gồm ba học sinh Phổ thông Năng khiếu thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM và một học sinh THPT chuyên Hà Nội – Amsterdam; đội nhận đồng gồm bốn học sinh Hà Nội – Amsterdam. Trước vòng quốc tế, các em đã vượt qua vòng tuyển chọn trong nước. Đằng sau bảng kết quả là sự chuẩn bị của những người học và sự hỗ trợ của những môi trường đào tạo cụ thể. 1

Một tấm huy chương có thể tạo động lực cho những bạn đang tò mò về AI. Nhưng nó cũng gợi câu hỏi rộng hơn: học sinh ở những nơi không có cùng điều kiện tiếp cận máy tính, giáo viên hoặc các chương trình bồi dưỡng sẽ bắt đầu từ đâu? Bài viết này không có dữ liệu để kết luận mức chênh lệch hay tác động của kỳ thi lên cơ hội học tập trên toàn quốc.

Điều có thể rút ra từ cấu trúc cuộc thi là AI vừa cần kỹ năng kỹ thuật vừa cần khả năng suy nghĩ về cách sử dụng công cụ. Với người mới học, một điểm khởi đầu là tìm hiểu dữ liệu đến từ đâu, thử một bài toán vừa sức và kiểm tra kết quả thay vì mặc định máy luôn đúng. Đó là gợi ý học tập, không phải mô tả phương pháp chuẩn bị của các đội tuyển.

Nhìn lại tuần ấy, thành tích của học sinh Việt Nam là một câu chuyện đáng chú ý. Câu chuyện còn tiếp tục ở bên ngoài phòng thi: làm thế nào để nhiều người trẻ hơn có cơ hội đặt câu hỏi, thử nghiệm và phát triển hiểu biết về công nghệ sẽ ảnh hưởng tới cuộc sống của họ.

Tài liệu tham khảo

1. VnExpress — Học sinh Việt giành hai huy chương Olympic AI quốc tế, 15/8/2024: kết quả, đội tuyển và bối cảnh phần thi.
2. International Olympiad in AI — 2024 Results & awards: bảng kết quả do ban tổ chức công bố.
3. International Olympiad in AI — Lễ vinh danh kỳ Olympic đầu tiên, 14/8/2024: nguồn chính thức về hai phần thi và giải thưởng.