Khi cuộc trò chuyện miễn phí đặt ra câu hỏi hàng tỷ đô la

Một người mở ChatGPT, gõ một câu hỏi và nhận được câu trả lời. Họ không phải trả tiền cho cuộc trò chuyện ấy. Nhưng điều đó có nghĩa là cuộc trò chuyện không tốn kém với ai?

Dòng Chảy AI · Hành Trình AI

Nhìn lại tuần từ ngày 7 đến ngày 13 tháng 1 năm 2023. Những diễn biến trước và sau tuần này được ghi rõ thời điểm.

Cuối năm 2022, OpenAI giới thiệu ChatGPT dưới dạng bản thử nghiệm nghiên cứu miễn phí. Như chúng ta đã thấy ở phần đầu của Hành Trình AI, mọi người có thể hỏi tiếp, thử lại và khám phá khả năng của một hệ thống biết đối thoại. Cùng lúc, họ cũng phải học cách không tin ngay vào mọi câu trả lời nghe có vẻ hợp lý. 1

Đến tuần thứ hai của tháng 1 năm 2023, một câu hỏi khác nổi lên: nếu ngày càng nhiều người muốn trò chuyện với AI, ai sẽ trả tiền để hệ thống ấy hoạt động — và ai sẽ được tiếp cận?

Đằng sau một câu trả lời là gì?

Khi bạn gửi câu hỏi cho ChatGPT, điện thoại hay máy tính của bạn không tự tạo ra toàn bộ câu trả lời. Yêu cầu được gửi đến những hệ thống máy tính từ xa để xử lý. Việc xây dựng và vận hành những hệ thống như vậy cần tài nguyên tính toán, hạ tầng và tiền.

Có thể hình dung dịch vụ trực tuyến giống một thư viện: người đọc bước vào miễn phí vẫn cần một nơi lưu trữ, nhân viên và nguồn tiền duy trì hoạt động. Phép so sánh này chỉ giúp hình dung; chi phí và cách vận hành AI không giống hệt một thư viện.

Câu hỏi về tài nguyên không mới. Từ tháng 7 năm 2019, OpenAI và Microsoft đã công bố quan hệ hợp tác, trong đó Microsoft đầu tư một tỷ USD và hai bên cùng phát triển công nghệ siêu máy tính trên nền tảng đám mây Azure. Thông báo của OpenAI khi ấy mô tả nhu cầu tính toán lớn trong quá trình nghiên cứu AI. Đây là bối cảnh trước tuần chúng ta đang nhìn lại, không phải một thỏa thuận mới của tháng 1 năm 2023. 2

Một con số khiến mọi người chú ý

Ngày 9 tháng 1 năm 2023, tờ Semafor đưa tin Microsoft đang thảo luận về khả năng đầu tư 10 tỷ USD vào OpenAI. Bài báo dẫn những người am hiểu cuộc đàm phán nhưng không nêu tên họ. Ngày hôm sau, một bài viết dựa trên nguồn tin của Bloomberg cũng nói về việc Microsoft cân nhắc khoản đầu tư lên tới mức đó. 3 4

Điều quan trọng nằm ở hai chữ thảo luận. Trong tuần đó, đây là thông tin báo chí đưa về một khoản đầu tư có thể xảy ra, không phải thông báo rằng một giao dịch trị giá đúng 10 tỷ USD đã hoàn tất. Các bài báo cũng không cho người đọc thấy đầy đủ hợp đồng. Chúng ta không nên biến những điều khoản được thuật lại từ nguồn giấu tên thành sự thật đã được các bên xác nhận.

Vì sao một công ty phần mềm lớn lại quan tâm? Một khả năng là những công nghệ giúp ChatGPT trả lời câu hỏi có thể trở nên hữu ích trong các sản phẩm và dịch vụ khác. Báo chí thời điểm đó cũng nói đến khả năng đưa công nghệ AI vào những công cụ quen thuộc. Nhưng một kế hoạch được đưa tin không đồng nghĩa sản phẩm đã ra mắt, và những kỳ vọng ấy chưa bảo đảm thành công. 5

Đối với Microsoft, câu chuyện không chỉ có thể là tiền đầu tư vào một công ty khác. Microsoft còn vận hành Azure, nền tảng cung cấp tài nguyên điện toán. Đối với OpenAI, nguồn lực tính toán là một phần quan trọng để phát triển và cung cấp hệ thống. Mối liên hệ giữa vốn, hạ tầng và sản phẩm giúp giải thích tại sao một cuộc trò chuyện tưởng như đơn giản lại thu hút sự quan tâm lớn đến vậy. Đây là cách nhìn biên tập từ quan hệ hợp tác đã được công bố, không phải khẳng định chúng ta biết toàn bộ động cơ hay điều khoản của hai công ty. 2

Nếu có người sẵn sàng trả tiền thì sao?

Trong khi giới công nghệ bàn về khoản đầu tư có thể xảy ra, OpenAI cũng đang tìm hiểu một câu hỏi gần với người dùng hơn: liệu một số người có muốn trả tiền để dùng ChatGPT với những quyền lợi khác?

Ngày 11 tháng 1, TechCrunch đưa tin OpenAI đã mở danh sách chờ cho một phiên bản thử nghiệm được gọi là ChatGPT Professional. Theo bài báo, công ty hỏi người quan tâm về mức giá họ có thể chấp nhận; những lợi ích được nêu gồm khả năng truy cập ổn định hơn và phản hồi nhanh hơn. Greg Brockman, đồng sáng lập OpenAI, cũng nói về phiên bản chuyên nghiệp và danh sách chờ. 6 7

Đó là một chương trình ở giai đoạn thử nghiệm, theo thông tin báo chí, chứ không phải bằng chứng rằng một gói thuê bao đã được mở bán rộng rãi với mức giá cố định trong tuần ấy. Chúng ta cũng không biết chỉ từ các nguồn này mỗi cuộc trò chuyện tốn chính xác bao nhiêu tiền.

Hai câu chuyện — đầu tư và phiên bản trả phí — xuất hiện gần nhau. Cả hai đều đưa ta đến câu hỏi làm thế nào một dịch vụ AI có thể được duy trì. Nhưng việc chúng xảy ra trong cùng một tuần không chứng minh quyết định này gây ra quyết định kia.

Một rào cản nhìn từ Việt Nam

Với người dùng Việt Nam, giá thuê bao không phải lúc nào cũng là câu hỏi đầu tiên. Có khi câu hỏi đơn giản hơn: mình có thể tạo tài khoản để dùng thử không?

Trong bài báo đăng ngày 17 tháng 1 năm 2023, tức sau tuần đang xét, VnExpress kể về Đào Trí, một sinh viên năm hai ở Hà Nội. Theo bài báo, Trí muốn trải nghiệm ChatGPT nhưng việc đăng ký chưa được hỗ trợ tại Việt Nam; anh đã chi gần 100 nghìn đồng để mua một tài khoản. 8

Chi tiết ấy có thể gây ngạc nhiên: ChatGPT khi đó có bản dùng miễn phí, nhưng một người vẫn có thể phải bỏ tiền để có tài khoản thông qua dịch vụ khác. Khoản tiền Trí kể với báo không nên được hiểu là phí thuê bao chính thức trả cho OpenAI. Đó cũng là trải nghiệm của một người được phỏng vấn, không đủ để kết luận mọi người dùng Việt Nam đều gặp cùng hoàn cảnh.

Câu chuyện giúp ta thấy “miễn phí” và “dễ tiếp cận” không phải lúc nào cũng đi cùng nhau. Ngoài giá, khả năng đăng ký, nơi dịch vụ được hỗ trợ và điều kiện sử dụng cũng có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm. Đây là những câu hỏi hữu ích cho sinh viên, người đi làm và người muốn tự học — không phải một thống kê về mức độ sử dụng AI tại Việt Nam.

Nhìn lại những điều xảy ra sau đó

Đến ngày 23 tháng 1 năm 2023, sau khoảng thời gian của bài viết, Microsoft và OpenAI chính thức thông báo mở rộng hợp tác bằng một khoản đầu tư nhiều năm, trị giá nhiều tỷ USD. Thông báo của Microsoft không công bố con số chính xác 10 tỷ USD. Vì vậy, sự kiện sau này cho thấy một thỏa thuận lớn đã được công bố, nhưng không tự xác nhận mọi chi tiết từng xuất hiện trên báo. 9

Nhìn lại xa hơn, trong quyết định công bố ngày 15 tháng 4 năm 2025, Cơ quan Cạnh tranh và Thị trường Anh cho biết Microsoft đã đầu tư thêm 10 tỷ USD vào OpenAI trong tháng 1 năm 2023. Thông tin này củng cố con số từng được báo chí đưa tin, dù không xác nhận mọi điều khoản được thuật lại khi ấy hay cho biết giao dịch hoàn tất vào ngày nào trong tháng. 11

Sau đó, ngày 1 tháng 2 năm 2023, OpenAI công bố ChatGPT Plus với giá 20 USD mỗi tháng. Công ty nói rằng gói thuê bao sẽ giúp hỗ trợ việc tiếp tục cung cấp quyền truy cập miễn phí. Đó là lời giải thích của OpenAI về kế hoạch của mình, không phải bằng chứng độc lập rằng nguồn thu đã đủ trang trải chi phí hay bảo đảm quyền truy cập lâu dài. ChatGPT Plus được công bố sau tuần chúng ta nhìn lại; không nên gọi chương trình Professional được báo chí nhắc đến hôm 11 tháng 1 là một gói Plus đã ra mắt. 10

Nhìn lại, một số kỳ vọng đã có bước chuyển từ bàn thảo sang thông báo: có thêm đầu tư, và có một gói trả phí. Nhưng những câu hỏi lớn hơn vẫn chưa có đáp án đơn giản. Một dịch vụ AI có thể duy trì quyền truy cập miễn phí đến đâu? Người dùng ở những quốc gia khác nhau có cùng cơ hội sử dụng hay không? Và khi một số ít công ty sở hữu nhiều hạ tầng và nguồn vốn, điều đó sẽ ảnh hưởng thế nào đến những lựa chọn của chúng ta?

Ở những phần trước, chúng ta đã hỏi liệu có thể tin câu trả lời của AI, và AI làm thay đổi việc học hay công việc như thế nào. Tuần này mở thêm một cánh cửa: để một cuộc trò chuyện đến được với hàng triệu người, ai xây dựng, trả tiền và đặt ra điều kiện cho nó?