Khi chip AI trở thành câu hỏi về an ninh: Ai được tiếp cận sức mạnh tính toán?

Dòng Chảy AI · Hành Trình AI · Nhìn lại tuần 14–20/10/2023

Một nhóm nhỏ muốn xây dựng công cụ AI bằng tiếng Việt. Họ có ý tưởng, có dữ liệu phù hợp và có những câu hỏi muốn giải quyết. Nhưng trước khi mô hình có thể học hay trả lời, nhóm còn cần một thứ ít khi xuất hiện trên màn hình: sức mạnh tính toán.

Nhóm này là một tình huống minh họa, không phải doanh nghiệp được phỏng vấn. Họ có thể thuê máy chủ thay vì tự mua chip. Dù bằng cách nào, phía sau dịch vụ vẫn là những con chip, trung tâm dữ liệu và những quyết định về việc ai được mua hoặc sử dụng công nghệ đó.

Ngày 17/10/2023, Bộ Thương mại Mỹ công bố cập nhật các biện pháp kiểm soát xuất khẩu liên quan đến chip tính toán tiên tiến và thiết bị sản xuất bán dẫn. Với Washington, đây là câu chuyện an ninh quốc gia. Với Bắc Kinh, đó là sự can thiệp vào thương mại. Với các công ty phát triển AI, câu hỏi thực tế hơn có thể là: liệu họ có tiếp cận được phần cứng cần thiết? [1] [2]

Một năm sau những quy định đầu tiên

Các mô hình AI cần thực hiện lượng lớn phép tính trong quá trình huấn luyện và khi phục vụ người dùng. Một số loại chip chuyên dụng, thường được gọi là bộ tăng tốc AI, được thiết kế để xử lý những phép tính đó. Chip không phải yếu tố duy nhất quyết định chất lượng mô hình: dữ liệu, phần mềm, con người, chi phí và cách sử dụng cũng quan trọng.

Trước tuần này một năm, vào 7/10/2022, Mỹ đã công bố một bộ kiểm soát đối với công nghệ tính toán và sản xuất bán dẫn tiên tiến. Theo cơ quan quản lý Mỹ, gói cập nhật tháng 10/2023 nhằm củng cố các biện pháp trước đó và hạn chế những con đường mà các bên có thể dùng để né tránh. Đây là mục tiêu được nhà chức trách Mỹ nêu ra, không phải bằng chứng rằng mọi biện pháp sẽ đạt được mục tiêu ấy. [1]

Trong số những thay đổi, Mỹ điều chỉnh tiêu chí kiểm soát đối với chip tính toán tiên tiến và mở rộng một số yêu cầu cấp phép nhằm xử lý nguy cơ chuyển hàng qua nơi khác. Bộ quy định cũng đề cập thiết bị sản xuất bán dẫn và có một hành động riêng bổ sung các thực thể vào danh sách kiểm soát. Phạm vi và thời điểm hiệu lực phụ thuộc từng phần; không nên hiểu đây là lệnh cấm mọi loại chip hoặc mọi giao dịch với Trung Quốc. [1]

Những con chip được thiết kế lại

Sau các hạn chế trước đó, Nvidia đã tạo ra A800 và H800 cho thị trường Trung Quốc để phù hợp với quy định cũ. Ngày 17/10/2023, Reuters dẫn thông tin Nvidia công bố cho biết hai mẫu này sẽ chịu hạn chế bán hàng theo quy định mới. Việc một sản phẩm từng được thiết kế để đáp ứng quy định cũ không có nghĩa nó sẽ luôn đáp ứng những quy định được cập nhật sau này. [3]

Câu chuyện không chỉ nằm ở tên của hai mẫu chip. Khi nguồn phần cứng thay đổi, người phát triển có thể phải xem xét lại lựa chọn công nghệ, thời gian và chi phí. Nhưng từ thông báo này, chúng ta chưa thể kết luận chính xác từng công ty sẽ bị ảnh hưởng ra sao, hay rằng AI ở một quốc gia sẽ ngừng phát triển. Đó là những câu hỏi cần thêm bằng chứng.

Báo VnExpress đưa tin ngày 18/10/2023 về gói hạn chế, các mẫu chip liên quan và lo ngại của giới phân tích về thị trường. Tin tiếng Việt cho thấy độc giả trong nước có thể theo dõi câu chuyện này từ rất sớm; bản thân bài báo không đo lường tác động đối với doanh nghiệp Việt Nam. [4]

Hai cách nhìn về cùng một quyết định

Chính quyền Mỹ nói họ muốn hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ có thể hỗ trợ hiện đại hóa quân sự Trung Quốc. Đó là lập luận an ninh được nêu trong thông báo của BIS. [1]

Phía Trung Quốc phản đối. Ngày 18/10/2023, Reuters đưa tin Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho rằng các hạn chế vì mục đích chính trị đi ngược cạnh tranh công bằng và kinh tế thị trường. Đây là quan điểm của phía Trung Quốc; nó không tự chứng minh hay bác bỏ đánh giá an ninh của Mỹ. [2]

Cả hai cách nhìn đều đặt ra câu hỏi cần theo dõi. Nếu một công nghệ có thể được dùng cho cả mục đích dân sự lẫn quân sự, chính phủ nên vạch ranh giới ở đâu? Và khi chuỗi cung ứng vượt qua nhiều quốc gia, làm thế nào để đánh giá cái giá của giới hạn ấy đối với các doanh nghiệp và người dùng dân sự?

Nhìn lại sau tuần đó

Ngày 24/10/2023, Reuters đưa tin Nvidia cho biết Mỹ đã đẩy sớm thời điểm áp dụng một số hạn chế đối với chip cao cấp của hãng: theo thông tin công ty công bố, chúng có hiệu lực từ ngày 23/10. Đây là diễn biến sau tuần nhìn lại, không phải điều đã biết vào ngày 17/10. Nó cũng không có nghĩa mọi phần của cả gói quy định có cùng ngày hiệu lực. [5]

Đến tháng 6/2024, VnExpress dẫn tin Reuters dựa trên các nguồn tin cho biết một số công ty thiết kế chip Trung Quốc đã gửi thiết kế giảm tính năng cho TSMC để tìm cách đáp ứng quy định. Những công ty được nêu không bình luận về thông tin đó. Diễn biến được đưa tin gợi ý rằng doanh nghiệp tiếp tục điều chỉnh thiết kế; nó không cho phép kết luận toàn bộ ngành đã vượt qua hoặc bị chặn đứng bởi các hạn chế. [6]

Câu hỏi dành cho người đọc Việt Nam

Quay lại nhóm giả định muốn xây một công cụ tiếng Việt. Họ có thể không trực tiếp mua bất kỳ mẫu chip nào được nêu ở trên. Nhưng để hiểu một dịch vụ AI, họ vẫn có thể đặt câu hỏi: công việc tính toán diễn ra ở đâu, phụ thuộc vào nhà cung cấp nào, và những lựa chọn đó ảnh hưởng thế nào đến khả năng sử dụng lâu dài?

Đây là những câu hỏi để tìm hiểu, không phải khẳng định rằng quyết định ngày 17/10 đã làm thay đổi giá dịch vụ tại Việt Nam. Chúng nhắc chúng ta rằng AI không chỉ là một ô trò chuyện. Đằng sau câu trả lời còn có một hạ tầng vật chất — và những lựa chọn chính trị, kinh tế về việc tiếp cận hạ tầng ấy.

Tuần trước, chúng ta hỏi làm sao biết thêm về hành trình của một hình ảnh. Tuần này, câu hỏi đi sâu hơn vào hậu trường của công nghệ: khi năng lực tính toán trở nên quan trọng, ai sẽ được quyền tiếp cận nó?

Tài liệu tham khảo

1. Bureau of Industry and Security — Công bố cập nhật kiểm soát xuất khẩu, 17/10/2023. Nguồn chính thức của cơ quan ban hành; phân biệt các phần và ngày hiệu lực.
2. Reuters — Trung Quốc phản đối các hạn chế chip mới, 18/10/2023. Tường thuật phản ứng của Bộ Ngoại giao Trung Quốc.
3. Reuters — Nvidia nêu các chip chịu ảnh hưởng, 17/10/2023. Dẫn thông tin Nvidia công bố.
4. VnExpress — Mỹ cản đường nhập chip AI vào Trung Quốc, 18/10/2023. Tin tiếng Việt dựa trên CNBC; không dùng làm căn cứ thay thế văn bản quy định.
5. Reuters — Mỹ đẩy sớm hạn chế đối với chip Nvidia, 24/10/2023. Bằng chứng hậu kỳ, dựa trên công bố của Nvidia.
6. VnExpress — Các công ty Trung Quốc điều chỉnh thiết kế chip, 05/06/2024. Tin hậu kỳ dẫn Reuters và các nguồn tin; doanh nghiệp được nêu chưa bình luận.
7. VietnamPlus — Mỹ siết quy định xuất khẩu chip AI, 18/10/2023. Nguồn tiếng Việt bổ sung cho hồ sơ nghiên cứu.
8. Reuters — Baidu giới thiệu ERNIE 4.0, 17/10/2023. Nguồn cho hướng bài được cân nhắc; so sánh với GPT-4 là tuyên bố của Baidu.