Khi Bard đến Việt Nam, nhưng chưa nói tiếng Việt

Hành Trình AI · Nhìn lại tuần 6–12 tháng 5 năm 2023

Hãy tưởng tượng bạn muốn thử một trợ lý AI vừa được mở cho người dùng ở Việt Nam. Bạn vào trang web, sẵn sàng hỏi về một chủ đề mình tò mò. Nhưng rồi một câu hỏi xuất hiện ngay trước câu hỏi bạn định gõ: mình nên nói chuyện bằng ngôn ngữ nào?

Đây là tình huống giả định, không phải câu chuyện của một người dùng cụ thể. Nó gợi ra một khác biệt dễ bỏ qua: một công cụ có mặt ở nơi bạn sống chưa có nghĩa là nó đã được thiết kế để hỗ trợ ngôn ngữ của bạn.

Tháng 5 năm 2023, khi AI tạo sinh đang thu hút sự chú ý khắp thế giới, khác biệt ấy trở nên rõ hơn với người đọc Việt Nam. Google mở rộng quyền tiếp cận chatbot Bard, trong khi thử nghiệm AI trong công cụ tìm kiếm của hãng vẫn có phạm vi khác. Cả hai thông báo đều đặt ra một câu hỏi: khi AI bước gần hơn đến cuộc sống hàng ngày, ai thực sự có thể sử dụng nó một cách thuận tiện và đáng tin?

Một cánh cửa mở rộng

Ngày 10 tháng 5 năm 2023, tại sự kiện Google I/O, Google thông báo bỏ danh sách chờ cho Bard và mở chatbot thử nghiệm này tới hơn 180 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trước đó, từ tháng 3, Google bắt đầu mở quyền truy cập Bard ở Mỹ và Anh. 1 2

Bard là một ứng dụng trò chuyện. Khi người dùng gửi câu hỏi hoặc yêu cầu, nó tạo câu trả lời bằng văn bản. Công nghệ phía sau là mô hình ngôn ngữ lớn: một hệ thống được huấn luyện trên nhiều dữ liệu để nhận diện các mẫu và tạo ra chuỗi từ phù hợp với ngữ cảnh. Trả lời trôi chảy không đồng nghĩa với việc mọi thông tin đều đúng.

Ngày 11 tháng 5, Vietnamnet đưa tin rằng người dùng tại Việt Nam đã có thể thử Bard. Nhưng bài báo cũng chỉ ra một giới hạn quan trọng: khi ấy, các ngôn ngữ được hỗ trợ là tiếng Anh Mỹ, tiếng Nhật và tiếng Hàn; tiếng Việt chưa nằm trong danh sách hỗ trợ chính thức. 3

Điều đó không cho phép ta kết luận rằng hệ thống không thể tạo ra bất kỳ câu chữ tiếng Việt nào. Nó có nghĩa là tiếng Việt chưa được công bố là ngôn ngữ hỗ trợ chính thức vào thời điểm ấy. Cũng không nên hiểu “mở tại Việt Nam” là mọi người đều có điều kiện truy cập hoặc sử dụng tốt như nhau.

Với một người thoải mái dùng tiếng Anh, cơ hội thử một trợ lý mới có thể rất hấp dẫn. Với người thích đặt câu hỏi bằng tiếng mẹ đẻ, một công cụ có địa chỉ truy cập được vẫn có thể tạo ra rào cản. Ngôn ngữ ảnh hưởng đến cách ta diễn đạt câu hỏi, hiểu câu trả lời và phát hiện sai sót.

Bard không phải là Google Search

Cùng sự kiện, Google giới thiệu kế hoạch thử nghiệm Search Generative Experience, thường viết tắt là SGE: một trải nghiệm trong Google Search có thể tạo phần tóm tắt cho một số câu hỏi, bên cạnh các đường dẫn để người dùng tìm hiểu thêm. 4

Sự khác nhau rất đáng chú ý. Bard là chatbot riêng; SGE là một thử nghiệm đưa AI tạo sinh vào trải nghiệm tìm kiếm. Google nói người quan tâm có thể đăng ký Search Labs từ ngày 10 tháng 5, còn quyền truy cập SGE dự kiến bắt đầu trong những tuần tiếp theo. Khi khởi đầu, thử nghiệm được giới hạn ở Mỹ và bằng tiếng Anh. Không có cơ sở từ thông báo này để nói người dùng Việt Nam đã được dùng SGE trong tuần đó. 4

Hãy hình dung bạn tìm thông tin để lên kế hoạch cho một chuyến đi. Thay vì tự mở nhiều trang rồi tổng hợp, bạn có thể mong nhận một bản tóm tắt để bắt đầu. Nhưng nếu phần tóm tắt bỏ sót một điều kiện hoặc diễn giải sai một nguồn, sự tiện lợi có thể khiến sai sót khó nhận ra hơn. Ví dụ này chỉ để hình dung cách sử dụng, không phải kết quả của một thử nghiệm thực tế do Dòng Chảy AI thực hiện.

Reuters nhìn sự kiện trong bối cảnh Google đáp lại sức ép cạnh tranh sau khi Microsoft đưa AI vào Bing. Đây là bối cảnh kinh doanh quan trọng, dù một động cơ cạnh tranh không tự chứng minh sản phẩm nào tốt hơn hay an toàn hơn. 5

Câu trả lời nghe tự tin có đáng tin?

Ngay từ tháng 3 năm 2023, Google đã thừa nhận Bard có thể đưa ra thông tin sai hoặc gây hiểu lầm một cách tự tin. Trong một ví dụ do chính hãng nêu, Bard đưa sai tên khoa học của một loài cây. Thừa nhận giới hạn ấy không cho biết lỗi xảy ra thường xuyên đến đâu trong các tình huống khác nhau. 2

Vì vậy, một câu trả lời hay có thể là điểm khởi đầu để tìm hiểu, chứ chưa đủ để kết thúc việc kiểm chứng. Khi thông tin quan trọng, ta cần xem nguồn gốc, đối chiếu với tài liệu đáng tin và chú ý xem đường dẫn có thực sự ủng hộ điều chatbot nói hay không.

Vấn đề không chỉ nằm ở người dùng. Các công ty tạo ra công cụ cũng có trách nhiệm thiết kế cách trình bày, đánh giá và sửa lỗi sao cho con người có thể nhận ra giới hạn của hệ thống. Sự lưu loát là một tính năng hữu ích; nó cũng có thể che khuất sự không chắc chắn.

Nhìn lại những gì đến sau

Ngày 13 tháng 7 năm 2023, sau kỳ nhìn lại này, Google mở rộng Bard sang hơn 40 ngôn ngữ; thông báo tiếng Việt của hãng nêu rõ có tiếng Việt. VnExpress đưa tin về thay đổi vào ngày 14 tháng 7. Sự mở rộng ấy giải quyết một phần rào cản hỗ trợ ngôn ngữ được ghi nhận trong tháng 5, nhưng không tự chứng minh chất lượng ngang nhau giữa các ngôn ngữ hay hoàn cảnh sử dụng. 6 7

Đến ngày 8 tháng 2 năm 2024, Google đổi tên Bard thành Gemini. Một cái tên mới cho thấy sản phẩm tiếp tục thay đổi; không nên gán ngược mọi khả năng của Gemini sau này cho Bard trong tháng 5 năm 2023. 8

Còn câu hỏi về độ tin cậy vẫn chưa biến mất. Ngày 30 tháng 5 năm 2024, Google thừa nhận một số câu trả lời trong AI Overviews — trải nghiệm tóm tắt bằng AI trong Search — đã kỳ lạ, sai hoặc không hữu ích. Hãng mô tả một ví dụ liên quan đến lời khuyên dùng keo để giữ phô mai trên pizza và cho biết đang điều chỉnh hệ thống. Đó là một ví dụ về giới hạn, không phải phép đo tỷ lệ lỗi hay bằng chứng rằng mọi thay đổi của Google đã thành công. 9

Ai được bước vào cuộc trò chuyện?

Trở lại câu hỏi lúc đầu: một người dùng ở Việt Nam đã có thêm cơ hội thử Bard trong tháng 5 năm 2023, nhưng việc hỗ trợ tiếng Việt phải chờ thêm. Khoảng cách ấy nhắc chúng ta rằng tiếp cận công nghệ có nhiều lớp: khu vực, ngôn ngữ, khả năng kiểm tra thông tin và điều kiện của từng người.

Câu hỏi dành cho những người xây dựng AI vì thế không chỉ là “công cụ có thể làm gì?”. Còn là: ai có thể sử dụng nó bằng ngôn ngữ quen thuộc, ai có đủ thông tin để kiểm chứng, và ai chịu trách nhiệm khi câu trả lời sai?

Tài liệu tham khảo

1. Google — What’s ahead for Bard, 10/05/2023. Thông báo gốc; gồm cả tính năng đã có và dự định.
2. Google — Try Bard and share your feedback, 21/03/2023, trước kỳ. Giới thiệu ban đầu và ví dụ về sai sót.
3. Vietnamnet — Đã có thể dùng thử chatbot AI của Google tại Việt Nam, 11/05/2023. Tin tiếng Việt, ghi theo AP; không phải khảo sát.
4. Google — Supercharging Search with generative AI, 10/05/2023. Thông báo gốc về kế hoạch thử nghiệm SGE.
5. Reuters — Google I/O 2023: Search king adds AI, 10/05/2023. Tường thuật độc lập; bản đăng lại.
6. Google tiếng Việt — Lưu trữ tháng 7/2023, thông báo mở rộng sau kỳ. Xác nhận tiếng Việt nằm trong các ngôn ngữ; trang lưu trữ chứa nhiều bài.
7. VnExpress — Siêu AI của Google có thể nói tiếng Việt, 14/07/2023, sau kỳ; đưa tin thông báo 13/07.
8. Google — Bard is now Gemini, 08/02/2024, sau kỳ.
9. Google — What happened with AI Overviews, 30/05/2024, sau kỳ. Giải thích của nhà cung cấp, không phải đánh giá độc lập hiệu quả sửa lỗi.

---