Khi ai cũng có thể tạo một trợ lý AI, ai sẽ chịu trách nhiệm?

Dòng Chảy AI · Hành Trình AI · Nhìn lại tuần 04–10/11/2023

Hãy hình dung một giáo viên muốn tạo trợ lý giúp học sinh ôn bài. Cô không định xây dựng một mô hình AI từ đầu. Cô chỉ muốn giải thích trợ lý cần làm gì, đưa vào tài liệu phù hợp và chia sẻ nó với lớp.

Đây là ví dụ giả định, không phải câu chuyện của một giáo viên được phỏng vấn. Nhưng nó dẫn tới câu hỏi đã trở nên đáng chú ý vào tháng 11/2023: nếu việc tạo ra một trợ lý AI không còn đòi hỏi biết lập trình, liệu nhiều người hơn có thể biến kiến thức của mình thành công cụ hữu ích? Và khi công cụ ấy trả lời sai hoặc để lộ thông tin, ai sẽ chịu trách nhiệm?

Từ một cuộc trò chuyện đến một công cụ riêng

Ngày 6/11/2023 tại San Francisco, OpenAI giới thiệu GPTs tại hội nghị DevDay đầu tiên. Công ty mô tả đây là những phiên bản ChatGPT được tùy chỉnh cho mục đích cụ thể bằng hướng dẫn, kiến thức bổ sung và các công cụ. Theo OpenAI, người dùng có thể tạo một GPT bằng cách trò chuyện, không bắt buộc biết lập trình. Báo VTV đưa tin về thông báo này ngày 7/11 theo giờ Việt Nam. [1] [2]

Sự khác biệt nằm ở cách đóng gói. Thay vì mỗi lần đều viết lại yêu cầu, người tạo có thể chuẩn bị sẵn chỉ dẫn và tài liệu để người khác sử dụng một trợ lý hướng đến công việc nhất định. Hãy nghĩ đến một người hướng dẫn ôn tập thường xuyên nhắc học sinh giải thích cách làm, thay vì chỉ đưa đáp án. Đó là một khả năng được hình dung từ cách sản phẩm được giới thiệu, không phải bằng chứng rằng mọi GPT làm tốt công việc đó.

Cũng cần phân biệt: tùy chỉnh trợ lý không đồng nghĩa với tự huấn luyện một mô hình nền tảng mới. Người tạo thiết lập cách sử dụng công nghệ và kiến thức bổ sung trong môi trường do nền tảng cung cấp. Chính vì vậy, rào cản kỹ thuật có thể thấp hơn, nhưng công cụ vẫn phụ thuộc vào hệ thống và quy định của nhà cung cấp. [2]

Ai được tạo, ai được chia sẻ?

Lời hứa rất rộng, nhưng khả năng tiếp cận ban đầu có giới hạn. OpenAI nói rằng người dùng ChatGPT Plus và Enterprise có thể bắt đầu tạo GPT trong tuần; công ty dự định mở rộng sau đó. Điều này không chứng minh mọi người tại mọi quốc gia đều đã dùng được ngay, hoặc có thể tiếp cận cùng điều kiện. [8]

OpenAI cũng dự kiến mở GPT Store vào cuối tháng 11 để những người xây dựng đã xác minh có thể giới thiệu sản phẩm; công ty nói về khả năng trả tiền cho người tạo dựa trên mức sử dụng trong những tháng tiếp theo. Reuters đưa tin cùng ngày về kế hoạch và bối cảnh OpenAI muốn thu hút thêm nhà phát triển vào hệ sinh thái của mình. Khi ấy, cửa hàng và thu nhập vẫn là kế hoạch: chúng không bảo đảm rằng mọi người tạo sẽ có khách hàng hay có thu nhập. [2] [3]

Với một chủ cửa hàng nhỏ ở Việt Nam, viễn cảnh này có thể gợi ra ý tưởng về trợ lý giải thích danh mục hàng hóa hoặc hỗ trợ soạn câu trả lời. Nhưng đó là một ví dụ giả định, không phải kết quả thử nghiệm của Dòng Chảy AI. Một trợ lý hữu ích vẫn cần thông tin đúng, kiểm tra câu trả lời và một người chịu trách nhiệm khi khách hàng nhận thông tin sai.

Sự dễ dàng đi cùng một câu hỏi khó

Ai cũng có thể hình dung một trợ lý mang tên hấp dẫn. Khó hơn là biết tài liệu nào được dùng, câu trả lời có đáng tin hay không và dữ liệu sẽ đi đâu. Tên gọi hay vị trí nổi bật trên một cửa hàng không tự nó chứng minh độ chính xác.

Trong thông báo ban đầu, OpenAI nói cuộc trò chuyện với GPT không được chia sẻ với người tạo GPT; nếu GPT dùng API của bên thứ ba, người dùng được lựa chọn có gửi dữ liệu tới API đó hay không. Đây là mô tả của công ty tại thời điểm công bố, không phải lời bảo đảm rằng mọi cấu hình, tích hợp hoặc dữ liệu tải lên đều an toàn. [2]

Người tạo cũng đối mặt với một câu hỏi riêng: nếu tải tài liệu lên để trợ lý tham khảo, liệu người khác có thể tìm cách lấy nội dung đó? Đây là một rủi ro cần xem xét, không phải khẳng định rằng mọi GPT đều bị rò rỉ hoặc mọi tài liệu đều công khai.

Những gì chỉ rõ hơn sau tuần đó

Ngày 29/11/2023, WIRED đưa tin các nhà nghiên cứu đã tìm cách khiến một số GPT tiết lộ chỉ dẫn hoặc tệp của người tạo. Kết quả đối với những trường hợp được thử nghiệm không cho phép kết luận rằng mọi GPT đều có cùng lỗ hổng. Nhưng nó đặt một giới hạn thực tế cho ý tưởng rằng chỉ cần bảo chatbot giữ bí mật là đủ. [5]

Cửa hàng cũng không mở đúng lịch dự kiến. Ngày 1/12/2023, Reuters đưa tin OpenAI hoãn kế hoạch sang đầu năm 2024; đến 10/01/2024, OpenAI công bố bắt đầu triển khai GPT Store cho người dùng Plus, Team và Enterprise. Công ty cho biết khi đó người dùng đã tạo hơn ba triệu GPT tùy chỉnh—đó là số liệu do OpenAI công bố, không phải phép đo độc lập về số công cụ hữu ích hoặc được dùng thường xuyên. [6] [7]

Đến ngày 11/10/2024, WIRED ghi nhận trải nghiệm trái chiều từ một số nhà phát triển nhỏ và những câu hỏi quanh lời hứa chia sẻ doanh thu. Đây là các trường hợp được báo phỏng vấn, không đại diện cho toàn bộ người tạo. Chúng nhắc rằng có thể làm ra một công cụ và có thể kiếm sống nhờ nó là hai việc khác nhau. [9]

Trợ lý của ai, trách nhiệm của ai?

Với độc giả Việt Nam, điều đáng nhớ không phải là mọi người bỗng trở thành lập trình viên. Bước thay đổi là nhiều người có thêm một cách thử biến hiểu biết của mình thành trải nghiệm mà người khác có thể dùng.

Nhưng trước khi giao một việc quan trọng cho trợ lý—dù là do mình tạo hay tìm thấy—ta vẫn có thể đặt vài câu hỏi: Ai tạo nó? Nó dựa vào tài liệu nào? Thông tin nhạy cảm có cần được đưa vào không? Ai kiểm tra kết quả, và người dùng liên hệ với ai nếu có sai sót?

Một công cụ dễ tạo có thể mở rộng cánh cửa tham gia. Niềm tin vào công cụ ấy vẫn phải được xây dựng qua kiểm tra và trách nhiệm của con người.

Tài liệu tham khảo

1. VTV — OpenAI cho phép người dùng tự xây dựng chatbot AI theo nhu cầu, 07/11/2023, giờ Việt Nam; báo chí tiếng Việt đương thời.
2. OpenAI — Introducing GPTs, 06/11/2023; thông báo gốc và các tuyên bố của nhà cung cấp.
3. Reuters qua MarketScreener — OpenAI enables customized GPT bots, 06/11/2023; báo chí độc lập đương thời.
4. OpenAI — New models and developer products announced at DevDay, 06/11/2023; nguồn gốc của hướng lựa chọn B trong hồ sơ nghiên cứu.
5. WIRED — OpenAI’s Custom Chatbots Are Leaking Their Secrets, cập nhật 29/11/2023; bằng chứng sau kỳ nhìn lại.
6. Reuters qua VnExpress International — OpenAI delays launch of custom GPT store, 01/12/2023; bằng chứng sau kỳ nhìn lại.
7. OpenAI — Introducing the GPT Store, 10/01/2024; thông báo gốc sau kỳ nhìn lại.
8. OpenAI — Ghi chú phát hành ChatGPT, mục 06/11/2023; ghi chú được cập nhật theo thời gian.
9. WIRED — OpenAI’s GPT Store Has Left Some Developers in the Lurch, 11/10/2024; báo chí độc lập sau kỳ nhìn lại.