Khi AI bước vào những ứng dụng quen thuộc

Dòng Chảy AI · Hành Trình AI

Nhìn lại tuần từ ngày 25 tháng 2 đến ngày 3 tháng 3 năm 2023. Những diễn biến ngoài khoảng thời gian này được ghi rõ.

Nếu một ngày ứng dụng nhắn tin có thể gợi ý quà sinh nhật, còn ứng dụng học tập đặt câu hỏi giúp bạn ôn bài, bạn sẽ nghĩ gì? Thật tiện. Nhưng có lẽ cũng có một câu hỏi khác: những ứng dụng ấy đang nghe, nhớ và hiểu mình đến đâu?

Đầu năm 2023, những câu hỏi như thế bắt đầu xuất hiện cùng một làn sóng sản phẩm mới. ChatGPT đã khiến nhiều người tò mò về việc trò chuyện với AI. Giờ đây, các nhà phát triển muốn đưa khả năng tương tự vào những nơi người dùng đã quen ghé thăm: một cuộc trò chuyện, một buổi học, hay một công việc thường ngày.

Cánh cửa ấy không mở ra từ con số không. Trước tuần này, các nhóm phát triển đã thử nhiều cách kết hợp AI vào sản phẩm. Nhưng những sự kiện cuối tháng Hai và đầu tháng Ba cho thấy một hướng đi đang trở nên rõ ràng hơn: AI có thể xuất hiện như một phần của ứng dụng khác, thay vì chỉ nằm trong một trang trò chuyện riêng.

Một người bạn mới trong hộp thư

Ngày 27 tháng 2, Snap giới thiệu My AI trên Snapchat. Công ty nói chatbot này có thể gợi ý quà sinh nhật, đề xuất công thức nấu ăn hoặc viết một bài thơ ngắn. Người dùng có thể đặt tên và tùy chỉnh hình nền cho cuộc trò chuyện. Tại thời điểm công bố, My AI là tính năng thử nghiệm đang được triển khai trong tuần cho người đăng ký Snapchat+, chứ chưa dành cho tất cả mọi người. 1

Ý tưởng ấy hấp dẫn ở sự quen thuộc. Thay vì mở thêm một công cụ và suy nghĩ xem phải bắt đầu từ đâu, người dùng có thể đặt câu hỏi ngay trong một ứng dụng vốn đã dùng để nhắn tin. Nhưng giao diện giống trò chuyện với bạn bè không khiến câu trả lời tự động đáng tin như lời khuyên của một người bạn hiểu rõ mình.

Chính Snap cảnh báo My AI có thể đưa ra thông tin sai và bị dẫn dắt để nói những điều không phù hợp. Công ty cho biết các cuộc trò chuyện sẽ được lưu và có thể được xem xét để cải thiện trải nghiệm; họ khuyên người dùng không chia sẻ bí mật hay dựa vào chatbot để nhận lời khuyên. 1

Câu hỏi vì thế không chỉ là “AI có thể trò chuyện không?” mà còn là: mình đang trò chuyện trong điều kiện nào, và thông tin mình gửi đi sẽ được xử lý ra sao?

Cánh cửa dành cho người xây dựng ứng dụng

Ngày 1 tháng 3, OpenAI công bố khả năng truy cập mô hình gpt-3.5-turbo qua API, cùng API cho Whisper, mô hình chuyển lời nói thành văn bản. Một API có thể hiểu đơn giản là một cánh cửa giao tiếp giữa các phần mềm: ứng dụng gửi yêu cầu qua cánh cửa ấy, nhận kết quả rồi quyết định cách hiển thị cho người dùng. 2 3

Một ứng dụng học tiếng Anh, chẳng hạn, có thể gửi câu trả lời của người học đến mô hình rồi trình bày phản hồi trong bài học. Đây là ví dụ minh họa, không phải lời khẳng định về một ứng dụng cụ thể. Nhà phát triển vẫn phải thiết kế trải nghiệm, lựa chọn dữ liệu, trả phí sử dụng và xử lý các vấn đề khi câu trả lời sai. API không tự biến một ý tưởng thành sản phẩm tốt.

OpenAI công bố giá khi đó là 0,002 USD cho 1.000 token của gpt-3.5-turbo và 0,006 USD mỗi phút âm thanh với Whisper. Token là những đơn vị văn bản mà mô hình xử lý; chúng không tương đương cố định với số từ tiếng Việt. OpenAI nói mức giá của mô hình mới rẻ hơn mười lần so với các mô hình GPT-3.5 hiện có của hãng. Đây là phép so sánh của công ty tại thời điểm công bố, không phải so sánh với mọi dịch vụ AI; các mức trên cũng là giá lịch sử, không phải báo giá hôm nay. 2

Khả năng tiếp cận qua API có thể giúp nhiều nhóm phát triển thử những ý tưởng trước đây khó thực hiện hơn. Song mức giá cho mỗi yêu cầu chỉ là một phần của bài toán: còn có chi phí xây dựng, kiểm thử, vận hành và phục vụ người dùng. Một cánh cửa mở ra không có nghĩa mọi người đều có cùng nguồn lực để bước qua.

Khi người học có thêm một người đặt câu hỏi

Cũng ngày 1 tháng 3, Quizlet giới thiệu Q-Chat, một trải nghiệm học tập dùng API của OpenAI. Theo công ty, hệ thống có thể trò chuyện và đặt câu hỏi dựa trên tài liệu học để giúp học sinh ôn luyện. 4

Ta có thể hình dung sức hút của ý tưởng này. Một người đang học tiếng Anh sau giờ làm có thể muốn thực hành thêm vài câu mà không ngại làm phiền ai. Một học sinh có thể muốn được hỏi lại theo cách khác khi chưa hiểu bài. Những ví dụ đó là tình huống giả định, nhưng giúp ta thấy vì sao một cuộc trò chuyện có thể làm việc học trở nên gần gũi hơn.

Dù vậy, việc một công ty gọi sản phẩm của mình là gia sư thích ứng chưa đủ để chứng minh người dùng học tốt hơn. Câu trả lời có chính xác không? Câu hỏi có phù hợp với trình độ từng người không? Người học có nhận ra khi AI giải thích sai không? Những câu hỏi ấy cần đánh giá độc lập; chúng ta chưa có bằng chứng ở đây để kết luận Q-Chat cải thiện kết quả học tập hay hiệu quả với người học Việt Nam.

Những người Việt đã đặt câu hỏi từ trước

Trước tuần đang nhìn lại, ngày 18 tháng 2, VnExpress ghi nhận một số người làm công nghệ Việt Nam đang thử dùng ChatGPT cho lập trình, phân tích dữ liệu và học tiếng Anh. Ông Lê Công Thành, nhà sáng lập SMCC, nói AI có thể giúp nhóm tạo báo cáo nhanh hơn; đại diện eJoy nói công ty kết hợp công cụ xử lý giọng nói với trải nghiệm học tiếng Anh. Đây là lời kể của những người tham gia, không phải một nghiên cứu độc lập về hiệu quả của các sản phẩm. 5

Chính trong bài báo đó, những giới hạn cũng hiện ra. Ông Thành cảnh báo nội dung có thể cần biên tập kỹ vì AI có thể tự thêm số liệu hoặc nhận định không có ý nghĩa; ông cũng nhắc đến chi phí. Một người làm công nghệ khác, Hoàng Quân, cho biết chính sách bảo mật khách hàng hạn chế việc đưa mã nguồn lên nền tảng công cộng. 5

Bài báo dùng cụm “API ChatGPT” trước thông báo ngày 1 tháng 3, nhưng không cho chúng ta đủ thông tin để xác định chính xác mô hình và cách kết nối trong từng trường hợp. Vì vậy, không thể nói những sản phẩm ấy đã dùng chính API gpt-3.5-turbo được công bố sau đó. Điều có thể thấy là các nhóm ở Việt Nam đã đặt câu hỏi về ứng dụng, chất lượng và chi phí từ trước.

Ai giữ trách nhiệm khi câu trả lời xuất hiện?

Khi một ứng dụng dùng mô hình của công ty khác, trải nghiệm của người dùng được tạo nên bởi nhiều bên. Nhà cung cấp xây dựng và vận hành mô hình. Nhà phát triển quyết định đưa tính năng vào đâu, hướng dẫn nó ra sao và xử lý dữ liệu thế nào. Người dùng lựa chọn thông tin mình cung cấp và cần kiểm tra những kết quả quan trọng. Trách nhiệm của từng bên còn phụ thuộc vào sản phẩm và hoàn cảnh cụ thể.

Trong thông báo ngày 1 tháng 3, OpenAI nói dữ liệu gửi qua API mặc định không được dùng để cải thiện dịch vụ, bao gồm huấn luyện mô hình, trừ khi tổ chức khách hàng đồng ý tham gia. Công ty cũng mô tả thời gian lưu mặc định 30 ngày cho người dùng API, với một số lựa chọn chặt chẽ hơn tùy nhu cầu. Đây là mô tả chính sách API lúc bấy giờ; nó không tự động áp dụng giống nhau cho mọi sản phẩm ChatGPT hay quyết định một ứng dụng bên thứ ba sẽ lưu dữ liệu như thế nào. 2 6

So sánh với cảnh báo của Snap, ta thấy điều nên hỏi không chỉ là “mô hình AI này của ai?”, mà còn là “ứng dụng mình đang dùng có chính sách gì?”

Nhìn lại sau tuần đó

Ngày 9 tháng 3, VnExpress mô tả xu hướng nhiều công ty đưa ChatGPT vào ứng dụng và dịch vụ. Bài báo kể về nhà phát triển Daniel Habib, người nhanh chóng kết nối sản phẩm của mình với API sau thông báo. Đó là bằng chứng về một diễn biến sau tuần chúng ta đang nhìn lại, không phải điều mọi người đã biết trong những ngày đầu tháng Ba. 7

Ngày 14 tháng 3, trong một số cuộc thử nghiệm do The Washington Post thực hiện, My AI đưa ra câu trả lời không phù hợp trong các tình huống giả định liên quan đến người vị thành niên. Đây là một lời nhắc đáng chú ý về khoảng cách giữa việc thiết kế tính năng an toàn và những gì có thể xảy ra khi thử nghiệm. Nhưng một loạt thử nghiệm báo chí có giới hạn không cho biết tỷ lệ câu trả lời nguy hiểm trên toàn bộ hệ thống. 8

Tuần cuối tháng Hai, đầu tháng Ba năm 2023 không kết thúc bằng một câu trả lời trọn vẹn. Nó mở ra nhiều cơ hội để học, làm việc và trò chuyện theo cách mới. Đồng thời, nó đặt ra một câu hỏi vẫn còn đáng suy nghĩ mỗi khi một ứng dụng mời chúng ta trò chuyện với AI: ai đã thiết kế trải nghiệm này, và điều gì xảy ra với câu hỏi của mình sau khi mình nhấn gửi?

Tài liệu tham khảo

1. Snap — Say Hi to My AI, 27/2/2023. Thông báo và cảnh báo của nhà cung cấp.
2. OpenAI — Introducing ChatGPT and Whisper APIs, thông báo 1/3/2023; trang ghi nhận cập nhật cách gọi ngày 24/4/2024.
3. Ars Technica — ChatGPT and Whisper APIs debut, 1/3/2023. Bản chỉ mục truy xuất được; mở trực tiếp trong lần nghiên cứu báo lỗi 405.
4. Quizlet — Q-Chat, 1/3/2023. Thông cáo doanh nghiệp.
5. VnExpress — Giới công nghệ Việt đang khai thác ChatGPT thế nào, 18/2/2023, trước kỳ.
6. TechCrunch — OpenAI thay đổi chính sách dữ liệu API, 1/3/2023.
7. VnExpress — Xu hướng đưa ChatGPT vào ứng dụng, 9/3/2023, sau kỳ.
8. The Washington Post — Thử nghiệm Snapchat My AI, 14/3/2023, sau kỳ; có thể giới hạn quyền truy cập.