Học sinh cần học gì khi AI bước vào lớp học?
Ví dụ giả định: Một học sinh hỏi công cụ AI cách giải bài tập và nhận được câu trả lời rất tự tin. Em nên làm gì tiếp theo: chép lại, kiểm tra từng bước hay hỏi vì sao công cụ đưa ra kết quả ấy? Khi AI trở nên gần gũi hơn, câu chuyện ở trường không chỉ là biết bấm vào một ứng…
Mục lục
Dòng Chảy AI · Hành Trình AI · 12–18/10/2024
Ví dụ giả định: Một học sinh hỏi công cụ AI cách giải bài tập và nhận được câu trả lời rất tự tin. Em nên làm gì tiếp theo: chép lại, kiểm tra từng bước hay hỏi vì sao công cụ đưa ra kết quả ấy? Khi AI trở nên gần gũi hơn, câu chuyện ở trường không chỉ là biết bấm vào một ứng dụng.
Ngày 16/10/2024, tại Hà Nội, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam phối hợp với UNICEF tổ chức hội thảo tham vấn quốc gia về khung năng lực trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông. Báo Giáo dục và Thời đại tường thuật rằng các đại biểu thảo luận cách chuẩn bị cho học sinh trước cơ hội và thách thức của AI. Đây là một cuộc tham vấn về đề xuất, không phải bằng chứng rằng một chương trình bắt buộc đã được áp dụng trên toàn quốc vào ngày hôm đó. 1 2
Không chỉ là học dùng công cụ
Theo báo Tin Tức, đề xuất được đưa ra tại hội thảo gồm bốn phần: tư duy lấy con người làm trung tâm; đạo đức khi sử dụng AI; nền tảng và kỹ năng sử dụng AI; và thiết kế hệ thống AI. Cách chia này mở rộng câu hỏi từ “công cụ làm được gì?” sang “con người nên sử dụng và xây dựng nó như thế nào?”. 2
Một khung năng lực có thể hiểu là cách tổ chức những kiến thức, kỹ năng và cách suy nghĩ mà người học được kỳ vọng phát triển. Một bản khung chưa phải là một bài học hoàn chỉnh: giáo viên còn phải chuyển mục tiêu thành hoạt động phù hợp với từng độ tuổi và điều kiện lớp học.
Ví dụ giả định ở đầu bài cho thấy một kỹ năng quan trọng: kiểm tra câu trả lời thay vì tin ngay vào cách diễn đạt trôi chảy. Với một học sinh nhỏ tuổi, hoạt động này có thể bắt đầu bằng việc so sánh câu trả lời với tài liệu học tập; ở mức khác, học sinh có thể tìm hiểu vì sao hệ thống mắc lỗi. Đây là gợi ý minh họa của Dòng Chảy AI, không phải nội dung của một tiết học đã được khảo sát.
Từ gợi ý quốc tế đến câu hỏi trong nước
Tại hội thảo, đại diện Viện cho biết nhóm nghiên cứu tham khảo khung năng lực AI cho học sinh của UNESCO và điều chỉnh theo bối cảnh giáo dục Việt Nam. UNESCO mô tả khung của mình qua các mặt như tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức, kỹ thuật và ứng dụng AI, cùng thiết kế hệ thống. Khung UNESCO được giới thiệu trước hội thảo tháng 10; nó là tư liệu tham khảo, không phải quy định tự động áp dụng cho mọi trường ở Việt Nam. 1 2 3
Cùng một ý tưởng có thể gặp những điều kiện rất khác nhau khi đi vào lớp học. Báo Giáo dục và Thời đại dẫn ý kiến PGS.TS Nguyễn Phi Lê về các thách thức như thiết kế chương trình phù hợp, xây dựng học liệu, đào tạo giáo viên và hạ tầng tính toán. Đó là những vấn đề được nêu tại hội thảo; bài viết này không có dữ liệu để kết luận mọi trường đang gặp khó khăn giống nhau. 1
Điều gì cần theo dõi sau bản đề xuất?
Với phụ huynh và giáo viên, câu hỏi thiết thực là làm sao trẻ có cơ hội khám phá mà vẫn hiểu giới hạn của công nghệ và vai trò của con người. Với nhà trường, một khung chỉ phát huy ý nghĩa khi có học liệu, hỗ trợ giáo viên và cách đánh giá phù hợp. Những điều đó cần được kiểm chứng trong quá trình thực hiện; một hội thảo chưa cho biết kết quả học tập của học sinh sẽ thay đổi thế nào.
Tuần lễ tháng 10 ghi lại một bước thảo luận: dạy về AI không chỉ nhằm tạo thêm người dùng công cụ, mà còn hướng tới những người biết đặt câu hỏi, đưa ra lựa chọn và chịu trách nhiệm. Việc biến mục tiêu ấy thành trải nghiệm học tập công bằng và hữu ích vẫn là công việc tiếp theo.
Tài liệu tham khảo
- Giáo dục và Thời đại — Tham vấn Khung năng lực trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông, 16/10/2024: tường thuật sự kiện.
- Báo Tin Tức — Đề xuất khung năng lực Trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông, 16/10/2024: tường thuật nội dung đề xuất.
- UNESCO — AI competency framework for students, 2024: tài liệu quốc tế được giới thiệu trước hội thảo.