Học lại để thích ứng với AI: Cơ hội cần đi cùng điều kiện thực tế

Hành Trình AI · 24–30/1/2026

Nếu công việc thay đổi khi AI được đưa vào nơi làm việc, người lao động có thể tìm cơ hội mới bằng cách nào? Trong cuộc phỏng vấn đăng trên báo Nhân Dân ngày 27/1/2026, TS Phạm Vũ Quốc Bình, Phó Cục trưởng phụ trách giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên, đặt trọng tâm vào khả năng quay lại học tập và đào tạo lại trong suốt cuộc đời nghề nghiệp. 1

Đó là một góc nhìn quan trọng, nhưng không nên hiểu thành lời hứa rằng chỉ cần học thêm thì mọi người đều giữ được việc. Một cơ hội học tập có ích phải phù hợp với công việc người học muốn làm, có thể tiếp cận được và được nhà tuyển dụng công nhận.

AI có thể thay đổi nhiệm vụ như thế nào?

Một nghề thường bao gồm nhiều nhiệm vụ. Công nghệ có thể hỗ trợ một số việc trong đó, trong khi những phần khác vẫn cần con người. Năm 2025, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và đối tác nghiên cứu ước tính khoảng một phần tư việc làm trên toàn cầu nằm trong các nghề có mức độ tiếp xúc nào đó với AI tạo sinh. ILO nhấn mạnh rằng đây là mức tiếp xúc tiềm năng, không phải số việc làm đã mất; theo tổ chức, thay đổi công việc có khả năng xảy ra hơn là thay thế hoàn toàn trong phần lớn trường hợp. 2

Ước tính toàn cầu không cho biết điều gì sẽ xảy ra với một người cụ thể ở Việt Nam. Quyết định của doanh nghiệp, loại nhiệm vụ, điều kiện kinh tế và quyền tiếp cận đào tạo đều ảnh hưởng đến quá trình chuyển đổi.

Học tập không nên là trách nhiệm của riêng người lao động

Trong cuộc trao đổi với báo Nhân Dân, ông Bình đề xuất đào tạo linh hoạt hơn, tăng kỹ năng thực hành và kết nối với doanh nghiệp. Ông cũng nhấn mạnh việc công nhận năng lực thực chất. Đây là các nhận định và đề xuất của ông, không phải kết quả đánh giá độc lập cho thấy một chương trình cụ thể đã bảo vệ được việc làm. 1

Giả sử một nhân viên muốn chuyển sang một nhiệm vụ mới trong cùng doanh nghiệp: một khóa học ngắn có thể giúp họ thử kỹ năng, nhưng họ còn cần thời gian để học, hướng dẫn phù hợp và cơ hội áp dụng. Việc trả lương trong thời gian học hoặc mở đường chuyển vị trí có thể tạo khác biệt. Ví dụ này minh họa những điều cần xem xét, không mô tả một chương trình đã được khảo sát.

Ngày 28/1, VnExpress đưa tin Vingroup công bố kế hoạch đào tạo nhân lực AI, với khóa học kết hợp kiến thức và thực hành. Đây là một ví dụ về kế hoạch do doanh nghiệp đưa ra trong tuần, hướng tới đào tạo nhân lực AI; nó không đại diện cho tất cả người lao động và chưa chứng minh kết quả việc làm của học viên. 3

Điểm đáng giữ lại từ tuần này là: học tập có thể mở thêm lựa chọn, nhưng một lối đi thực sự cần sự tham gia của cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và chính sách, cùng với thời gian và nguồn lực dành cho người học. Cần theo dõi kết quả thực tế thay vì lấy số lượng người được hứa đào tạo làm bằng chứng rằng chuyển đổi đã thành công.

Tài liệu tham khảo

1. Báo Nhân Dân: Phỏng vấn về giáo dục nghề nghiệp và AI, 27/1/2026 — quan điểm của người được phỏng vấn.
2. ILO và NASK: AI tạo sinh và mức tiếp xúc của việc làm, 2025 — bối cảnh nghiên cứu toàn cầu trước kỳ được nhìn lại.
3. VnExpress: Vingroup công bố kế hoạch đào tạo nhân lực AI, 28/1/2026 — báo cáo về kế hoạch của doanh nghiệp.