AI Việt Nam: Từ người dùng đến người tạo ra công cụ

Dòng Chảy AI · Hành Trình AI · Tuần 25–31/10/2025 · Bản đọc thử 1.0

Một trợ lý AI có thể trả lời bằng tiếng Việt, nhưng để giúp ích trong công việc hằng ngày, nó còn phải hiểu những cách nói, bối cảnh và nhu cầu rất khác nhau của người dùng. Với người xây dựng sản phẩm, điều đó đặt ra một công việc dài hơi: tìm dữ liệu phù hợp, đào tạo con người và tạo điều kiện để ý tưởng trở thành công cụ có ích.

Sáng 28/10/2025, tại Ninh Bình, Diễn đàn Doanh nghiệp khởi nghiệp trí tuệ nhân tạo tập hợp doanh nghiệp, nhà nghiên cứu và nhà đầu tư trong khuôn khổ Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam. Diễn đàn bàn về môi trường hỗ trợ startup AI và khả năng phát triển sản phẩm trong nước. Ngay ngày hôm đó, Bộ Khoa học và Công nghệ và VnExpress cùng tường thuật sự kiện, mỗi nguồn nhấn mạnh những khía cạnh khác nhau. 1 2

Đằng sau một diễn đàn là lựa chọn lớn hơn: Việt Nam có thể sử dụng những công cụ do thế giới tạo ra, đồng thời phát triển năng lực xây dựng và điều chỉnh công nghệ cho nhu cầu của mình. Hai hướng này có thể bổ sung cho nhau. Điều quan trọng là năng lực trong nước phải đem lại giá trị thực tế cho người dùng.

Làm chủ bắt đầu từ con người

Theo VnExpress, tại diễn đàn, TS Trần Tiến Công từ Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông đề xuất đầu tư vào nhân lực, điều kiện nghiên cứu và phổ cập AI. Ông lo ngại Việt Nam có thể chủ yếu tiêu thụ công cụ do nơi khác phát triển nếu thiếu đầu tư. Đó là đánh giá và khuyến nghị của ông, không phải kết luận rằng Việt Nam chưa tạo ra sản phẩm AI nào. 2

Lời nhắc ấy có ý nghĩa với cả người học lẫn doanh nghiệp. Một mô hình có thể là điểm xuất phát, nhưng để chuyển nó thành công cụ đáng dùng cần người hiểu bài toán, thử nghiệm với dữ liệu phù hợp và sửa những sai sót xuất hiện trong thực tế. Đào tạo nhiều người biết dùng AI và hỗ trợ những nhóm có khả năng xây dựng sản phẩm là hai việc khác nhau, nhưng đều cần thiết.

Tiếng Việt không chỉ là một nút chọn ngôn ngữ

Cũng theo VnExpress, đại diện nền tảng VNPT GenAI nêu khó khăn về dữ liệu tiếng Việt và những khác biệt về văn hóa, ngôn ngữ vùng miền, cũng như thuật ngữ hành chính, pháp lý. VNPT đặt mục tiêu phát triển mô hình phản ánh tốt hơn bối cảnh trong nước. Đây là hướng đi được đại diện doanh nghiệp trình bày; bài báo không cung cấp một phép thử độc lập chứng minh mô hình đã hiểu mọi nhóm người dùng tốt hơn. 2

Với người dùng, một trợ lý hiểu tiếng Việt tốt hơn có thể làm việc gần với nhu cầu của họ hơn. Nhưng tên gọi “AI Việt” không tự bảo đảm câu trả lời đúng hay công bằng với mọi giọng nói và vùng miền. Giá trị của sản phẩm cần được kiểm tra bằng những tình huống thật, với người dùng thật và tiêu chí rõ ràng.

Hợp tác là một phần của năng lực tự chủ

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết hai phiên thảo luận của diễn đàn xoay quanh việc đưa tầm nhìn hợp tác thành sản phẩm và xây dựng hệ sinh thái AI bền vững. Các doanh nghiệp Việt Nam xuất hiện cùng những đối tác công nghệ và nhà đầu tư quốc tế. Sự hiện diện tại một diễn đàn cho thấy cơ hội kết nối, nhưng chưa cho biết quan hệ hợp tác nào sẽ dẫn đến sản phẩm hay kết quả cụ thể. 1

Tự chủ không nhất thiết có nghĩa là làm mọi thứ một mình. Một nhóm có thể học từ công nghệ toàn cầu và vẫn xây dựng năng lực quyết định cách dùng, điều chỉnh và đánh giá công cụ cho cộng đồng của mình. Ngược lại, nếu chỉ nói về chủ quyền mà không đầu tư vào nhân lực, dữ liệu và cách kiểm tra chất lượng, tham vọng khó trở thành lợi ích mà người dùng cảm nhận được.

Diễn đàn tháng 10 không giải quyết ngay những thách thức ấy. Nhưng nó làm rõ một hướng đi đáng theo dõi: từ việc tiếp cận AI đến khả năng tạo ra, đánh giá và cải thiện những công cụ thực sự phục vụ người Việt.

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Khoa học và Công nghệ — AI Startups: Kiến tạo hạ tầng phát triển mới, 28/10/2025; tường thuật của cơ quan chủ trì.
2. VnExpress — Việt Nam nên phát triển AI có chủ quyền, 28/10/2025; tường thuật ý kiến và sản phẩm tại sự kiện.