Đã ra mắt — nhưng ra cho ai? Hàng chờ tiếng Việt của AI

Góc nhìn · Nhìn lại từ ngày 1/7 đến 30/9/2024

Tình huống minh họa, không phải sự kiện thật:

Giả sử Minh, sinh viên năm ba ở Đà Nẵng, tối 18/9/2024 đọc tin Apple Intelligence “hỗ trợ tiếng Việt từ năm sau”. Trên mạng, người ta bàn về chế độ trò chuyện bằng giọng nói kiểu mới của ChatGPT mà một nhóm nhỏ người dùng trả phí đã được thử; trên máy Minh, tính năng ấy chưa có. Cùng tuần, nhóm lớp chuyển cho nhau ảnh một em bé ướt sũng sau bão Yagi, kèm số tài khoản kêu gọi quyên góp; có người bình luận: “ảnh này do AI vẽ”. Minh tự hỏi: phần nào của AI đến với mình, bằng tiếng gì, và tin được đến đâu?

Minh là nhân vật giả định; các chi tiết dựa trên tin có thật [1][2][3][4][5][6][7], còn bức ảnh không gắn với vụ việc cụ thể nào.

Nếu quý 2/2024 là mùa trình diễn, quý 3 (1/7–30/9) là lúc nhiều thứ trên sân khấu đến tay người dùng, theo một hàng chờ: tiếng Anh trước, một số khu vực trước, ngôn ngữ khác hẹn sau. Câu hỏi xuyên suốt bài: khi một công ty nói “đã ra mắt”, tính năng ấy ra cho ai, bằng tiếng nào, ở đâu?

1. Hàng chờ tiếng Việt

Lưu ý về ngày: nhiều sự kiện diễn ra theo giờ Mỹ, nên ngày theo giờ Việt Nam (UTC+7) thường muộn hơn một ngày; bài ghi cả hai khi cần, và tách ngày công bố khỏi ngày người dùng Việt Nam dùng được.

Chế độ giọng nói của ChatGPT. Ngày 30/7 giờ Mỹ (31/7 giờ Việt Nam), OpenAI mở bản alpha, tức bản thử nghiệm sớm, của chế độ giọng nói nâng cao (Advanced Voice Mode) cho một nhóm nhỏ người dùng gói Plus, hẹn mở cho toàn bộ người dùng Plus “vào mùa thu” (tạm dịch) [3][8]. Bản alpha chỉ có bốn giọng đặt sẵn, không có giọng Sky, chưa có video hay chia sẻ màn hình [3]. Ngày 24/9 giờ Mỹ (25/9 giờ Việt Nam), OpenAI mở rộng cho người dùng gói Plus và Team, với chín giọng; tính năng chưa có ở EU, Anh, Thụy Sĩ, Iceland, Na Uy và Liechtenstein [4][9].

Chưa rõ: người dùng ở Việt Nam có dùng được đợt mở rộng này trong kỳ hay không. Chưa có báo Việt chính thống đưa tin đợt 24/9, cũng chưa có nguồn cho biết Việt Nam có trong danh sách triển khai hay không.

Apple Intelligence. Ngày 28–29/7 giờ Mỹ, báo chí đưa tin Apple Intelligence lùi sang iOS 18.1, dự kiến tháng 10, thay vì đi cùng iOS 18; VietnamNet gọi đây là một lần “lỡ hẹn” [10][11][12]. Ngày 18/9 giờ Mỹ, Apple công bố sẽ hỗ trợ thêm tiếng Đức, Ý, Hàn, Bồ Đào Nha, Việt và một số ngôn ngữ khác trong năm 2025; VnExpress đưa tin tối 18/9 giờ Việt Nam, VietnamPlus ngày 19/9 [1][2][13]. Lúc ra mắt, Apple Intelligence chỉ có tiếng Anh Mỹ và chưa có trên iPhone, iPad ở EU, với lý do Apple viện dẫn là Đạo luật Thị trường Kỹ thuật số của EU [1]. Trang tin của Apple ghi tiếng Việt trong nhóm năm 2025 [14][15]: lời hẹn của công ty, chưa phải tính năng trong tay người dùng. VietnamPlus lưu ý Siri vẫn chưa hỗ trợ tiếng Việt [13]; các nguồn trong kỳ không cho biết khi nào sẽ có.

Gemini Live. Ngày 13/8 giờ Mỹ (14/8 giờ Việt Nam), Google giới thiệu Gemini Live, chế độ trò chuyện bằng giọng nói với trợ lý Gemini, “có từ hôm nay” (tạm dịch) với thuê bao trả phí Gemini Advanced [16]. Theo The Verge, tính năng bắt đầu trên Android, chỉ bằng tiếng Anh; Google hẹn bản iOS và thêm ngôn ngữ “trong vài tuần tới” (tạm dịch) [17]. TGS đưa tin ngày 16/8 [18].

Llama 3.1 và danh sách tám ngôn ngữ. Model card, tức tài liệu kỹ thuật đi kèm mô hình, của Llama 3.1 liệt kê tám ngôn ngữ được hỗ trợ: Anh, Đức, Pháp, Ý, Bồ Đào Nha, Hindi, Tây Ban Nha và Thái. Tài liệu ghi mô hình được huấn luyện trên nhiều ngôn ngữ hơn, và nhà phát triển có thể tinh chỉnh (huấn luyện thêm) cho ngôn ngữ khác, tự chịu trách nhiệm [19]. Tức là tiếng Việt không bị chặn, chỉ không nằm trong danh sách hỗ trợ chính thức, trong khi tiếng Thái thì có.

Một lối đi khác: Viettel tự làm. Ngày 27/8, Dân trí và VnExpress đưa tin Viettel chia sẻ tại một hội nghị công nghệ ở Mỹ kinh nghiệm phát triển mô hình ngôn ngữ lớn, loại mô hình AI học từ rất nhiều văn bản để hiểu và tạo câu chữ [20][21]. Theo Viettel, tập đoàn “làm chủ” mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt; trợ lý pháp lý của tập đoàn đã triển khai tại tòa án ở 100% tỉnh, thành, với dữ liệu khoảng 170.000 văn bản pháp luật, 1,4 triệu bản án và 73 án lệ, giúp giảm khoảng 30% khối lượng công việc của thẩm phán [20][21]. Đây là lời Viettel, chưa có đánh giá độc lập, kể cả cách đo mức “giảm khoảng 30%”.

Cách DCA đọc phần này: “ra mắt” có ít nhất ba lớp: ngày công bố, nơi được mở và ngôn ngữ được hỗ trợ. Người dùng tiếng Anh Mỹ thường đứng đầu cả ba; người dùng tiếng Việt thường chỉ nhận lời hẹn (Apple) hoặc vắng tên trong danh sách chính thức (Llama 3.1). Hàng chờ cũng không chỉ là chuyện ngôn ngữ, như người dùng EU đã thấy.

2. Phía cung: rẻ hơn, mở hơn, “nghĩ lâu” hơn

Phía cung, tức các mô hình mà doanh nghiệp và lập trình viên dựa vào, thay đổi theo ba hướng chính.

Rẻ hơn: GPT-4o mini (18/7 giờ Mỹ; 19/7 giờ Việt Nam). OpenAI ra mắt GPT-4o mini, một phiên bản thu gọn, thay GPT-3.5 trong ChatGPT cho người dùng gói Free, Plus và Team [22][23]. Theo OpenAI, giá qua API (cổng để lập trình viên gắn mô hình vào ứng dụng) là 15 cent cho 1 triệu token đầu vào và 60 cent cho 1 triệu token đầu ra, “rẻ hơn trên 60%” (tạm dịch) so với GPT-3.5 Turbo [22]. Token là mẩu văn bản nhỏ, thường là một từ hoặc một phần của từ. OpenAI còn nói bộ cắt văn bản thành token (tokenizer) dùng chung với GPT-4o nên xử lý văn bản không phải tiếng Anh rẻ hơn [22]; đó là chuyện chi phí, không cho biết mô hình hiểu tiếng Việt tốt hơn.

Mở hơn: Llama 3.1 405B (23/7 giờ Mỹ; 24/7 giờ Việt Nam). Meta ra Llama 3.1 với ba bản 8B, 70B và 405B, tức khoảng 8 tỷ, 70 tỷ và 405 tỷ tham số (giá trị mô hình học được qua huấn luyện); trọng số, tức bộ tham số ấy, tải về được [24][19][25]. Meta gọi bản 405B là mô hình “frontier-level open source” đầu tiên (tạm dịch: nguồn mở ở tầm tiên phong) và nói giấy phép cho phép dùng đầu ra của mô hình để cải thiện mô hình khác [24]. Giấy phép ấy là “Llama 3.1 Community License”, một giấy phép riêng của Meta [19]. Vì vậy, DCA gọi Llama 3.1 là mô hình mở trọng số: tải được để chạy và tinh chỉnh, theo điều khoản của Meta.

Tìm kiếm: SearchGPT (25/7 giờ Mỹ; 26/7 giờ Việt Nam). OpenAI giới thiệu SearchGPT là “bản thử nghiệm tạm thời” (tạm dịch) cho một nhóm nhỏ người dùng và nhà xuất bản, kèm kế hoạch đưa tính năng tốt nhất vào ChatGPT [26]; VnExpress đặt SearchGPT trong thế “đối đầu Google Search” [27]. Trong kỳ, đây là bản thử nghiệm có danh sách chờ, chưa phải sản phẩm đã phát hành.

“Nghĩ lâu” hơn: o1-preview và o1-mini (12/9 giờ Mỹ; sáng 13/9 giờ Việt Nam). OpenAI ra mắt hai mô hình mà công ty mô tả là suy luận trước khi trả lời [28]; VnExpress đưa tin sáng 13/9 [29]. Các con số sau đều do OpenAI công bố [28]. Ở bài thi vòng loại Olympic Toán học Quốc tế (IMO), GPT-4o giải đúng 13%, mô hình suy luận giải đúng 83%, nhưng con số 83% thuộc về mô hình sắp ra mắt, không phải o1-preview. Ở bài thử “bẻ khóa” (jailbreak, tức cố dụ mô hình vượt rào chắn an toàn), o1-preview đạt 84 điểm, GPT-4o đạt 22. Lúc đầu, o1-preview giới hạn 30 tin nhắn mỗi tuần, o1-mini 50, chưa duyệt web, chưa tải tệp lên được; ngày 17/9, OpenAI nâng giới hạn [28].

Đối trọng từ bên ngoài. OpenAI nói đã cho Viện An toàn AI của Mỹ và của Anh tiếp cận sớm [28]; đây là lời công ty. METR, một tổ chức bên thứ ba được tiếp cận trước, đã công bố báo cáo đánh giá o1-preview [30]. Bài không tóm tắt kết luận báo cáo; điều đáng ghi nhận là đã có bên ngoài được xem mô hình trước khi phát hành.

Cách DCA đọc phía cung: rẻ hơn, mở hơn hay “nghĩ lâu” hơn đều không tự động kéo theo hỗ trợ tiếng Việt. Mô hình rẻ và mở có thể giúp các nhóm trong nước phát triển cho tiếng Việt với chi phí thấp hơn; đó là một khả năng, chưa phải kết quả có nguồn trong kỳ.

3. Lòng tin: ảnh giả, video giả, mùa bầu cử

Video giả giọng Kamala Harris. Deepfake là hình ảnh, video hoặc giọng nói giả mạo do AI tạo. Cuối tháng 7, Elon Musk chia sẻ trên X một video dùng giọng giả của Kamala Harris mà không ghi rõ là video châm biếm; VnExpress đưa tin ngày 29/7 [31].

Ảnh AI Taylor Swift. Khoảng ngày 18/8 giờ Mỹ, Donald Trump đăng loạt ảnh, trong đó có ảnh do AI tạo, ngụ ý ca sĩ Taylor Swift ủng hộ ông; VnExpress đưa tin ngày 20/8 [32]. Ngày 10/9 giờ Mỹ, Swift tuyên bố ủng hộ Harris và nói việc hình ảnh của mình bị dùng trong ảnh AI là một lý do khiến bà lên tiếng [33].

Grok-2 tạo ảnh trên X. Ngày 13/8 giờ Mỹ (14/8 giờ Việt Nam), xAI cho người dùng gói X Premium tạo ảnh qua chatbot Grok (mô hình Grok-2), dùng FLUX.1 của Black Forest Labs. TechCrunch, The Guardian và NBC News ghi nhận công cụ có rất ít rào chắn, kể cả với ảnh về chính trị gia [34][35][36]. Chưa thấy báo Việt chính thống đưa tin; mục này dựa trên nguồn nước ngoài.

Ảnh AI và từ thiện giả sau bão Yagi. Ngày 12/9, VietnamNet và Báo Xây dựng đăng cảnh báo của công an về việc lợi dụng bão Yagi (bão số 3) để lừa đảo từ thiện và tung tin sai [6][7]. Ngày 19/9, Báo Quốc tế đăng bài cảnh giác với thủ thuật dùng hình vẽ AI, chẳng hạn ảnh trẻ em, để kêu gọi quyên góp cho nạn nhân bão [5]; đây là bài phân tích có ký tên, không phải thông báo chính thức. Chưa có số liệu chính thức về số vụ hay thiệt hại liên quan riêng đến ảnh AI.

Cách DCA đọc: ở Mỹ, ảnh và video giả đi vào chính trị; ở Việt Nam, trong kỳ, chúng nhắm vào lòng tốt của người quyên góp. Khi công cụ tạo ảnh có ít rào chắn, như báo chí mô tả về Grok-2, việc kiểm tra dồn về người xem trước khi chia sẻ hay chuyển tiền.

Recall được làm lại. Theo chiều ngược lại: Recall, tính năng trên dòng máy Copilot+ PC của Microsoft, từng bị lùi vào tháng 6 sau khi giới bảo mật lên tiếng — Microsoft thông báo ngày 13/6/2024 chuyển bản xem trước rộng từ kế hoạch 18/6 sang Windows Insider trước [79][80]. Ngày 27/9 giờ Mỹ (28/9 giờ Việt Nam), Microsoft công bố kiến trúc bảo mật mới: người dùng tự chọn bật (opt-in) và có thể gỡ bỏ tính năng; dữ liệu được xử lý trong một vùng bảo mật tách biệt mà Microsoft gọi là VBS enclave; cần xác thực bằng Windows Hello [37][38]. Đây là mô tả của Microsoft; trong kỳ chưa có đánh giá độc lập.

4. Việt Nam xây nền: hạ tầng, nhân lực, cuộc thi

Hạ tầng. Ngày 18/8, Liên danh FPT Quy Nhơn khởi công Dự án Trung tâm Trí tuệ nhân tạo – Đô thị phụ trợ tại Quy Nhơn, Bình Định [39][40]; theo FPT, dự án rộng 93,24 ha, tổng vốn 4.362 tỷ đồng [39]. Đây là dự án đô thị đi kèm trung tâm AI, và khởi công chưa phải mốc vận hành.

Nhân lực. Ngày 28/8, tại Hà Nội, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) công bố nghị quyết thành lập và ra mắt Khoa Trí tuệ nhân tạo [41][42]. Theo PTIT, đây là “một trong những cơ sở đầu tiên” có khoa chuyên sâu về AI [41].

Học sinh. Olympic Trí tuệ nhân tạo Quốc tế (IOAI) lần đầu được tổ chức tại Bulgaria, từ ngày 9 đến 15/8; kết quả công bố ngày 14/8. Ở phần thi khoa học, đội Vietnam 2 giành huy chương bạc và đội Vietnam 1 giành huy chương đồng [43][44]. Ban tổ chức phân biệt “medal” (huy chương, phần khoa học) với “award” (giải, phần thực hành), nên bài không gộp thành một con số “giải”.

Cuộc thi, giải thưởng, khởi nghiệp. Ngày 12/7, TP.HCM phát động Hội thi AI Challenge [45]. Ngày 2/8, VnExpress, đơn vị có liên quan đến giải, đưa tin 48 sản phẩm vào vòng bình chọn AI Awards 2024 [46]. Ngày 19/9, SGGP đưa tin AI Hay và Kompato AI nằm trong 80 startup được chọn vào chương trình AWS Generative AI Accelerator, với hỗ trợ là tín dụng dịch vụ đám mây AWS (AWS credit), cố vấn và đào tạo, không phải tiền mặt [47].

Cách DCA đọc: đây là quý của khởi công, lập khoa, cuộc thi và chương trình tăng tốc, những bước cần nhiều năm mới đo được kết quả. Phần lớn con số do chính các bên tham gia công bố, và trong kỳ chưa có nguồn cho thấy chúng rút ngắn hàng chờ tiếng Việt.

5. Luật bắt đầu chạy đồng hồ

Câu hỏi thứ ba của quý 3: ai được kiểm tra AI trước khi nó đến tay người dùng, theo quy tắc nào? Cần tách bốn mốc pháp lý hay bị gộp: ký, công bố (với EU là đăng Công báo), có hiệu lực và bắt đầu áp dụng.

EU. Đạo luật AI của EU, tức Quy định (EU) 2024/1689, được đăng trên Công báo EU ngày 12/7/2024 [48][49] và có hiệu lực ngày 1/8/2024 [50][51]. (Mốc 12/7 dẫn từ nguồn thứ cấp ghi rõ ngày Công báo; nên bổ sung EUR-Lex khi mở được.) Báo Việt đưa tin từ ngày 1/8 [52][53][54]; có tiêu đề (ví dụ [54]) viết “chính thức thi hành”, nhưng cách nói chính xác là “có hiệu lực”. Nghĩa vụ được áp dụng dần (sau kỳ): lệnh cấm từ tháng 2/2025; quy định cho mô hình AI đa dụng và cơ quan quản lý quốc gia từ 2/8/2025; phần lớn quy định còn lại từ 2/8/2026 [50][48].

Công ước của Hội đồng châu Âu. Ngày 5/9, tại Vilnius, Ủy ban châu Âu thay mặt EU ký Công ước khung về AI của Hội đồng châu Âu (Council of Europe, tổ chức khác với Liên minh châu Âu) [55]. Theo Ủy ban châu Âu, đây là điều ước quốc tế ràng buộc pháp lý đầu tiên về AI; các bên tham gia đàm phán có cả Mỹ, Canada, Nhật Bản, Úc và một số nước ngoài châu Âu [55]. Các bên ký ngày 5/9 gồm Andorra, Georgia, Iceland, Na Uy, Moldova, San Marino, Anh, Mỹ, Israel và EU [55][CoE portal]. Ký không phải phê chuẩn; trong kỳ, công ước chưa có hiệu lực.

Mỹ: kiểm tra trước khi phát hành, nhưng tự nguyện. Ngày 29/8 giờ Mỹ (30/8 giờ Việt Nam), Viện An toàn AI của Mỹ (US AISI, thuộc Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia NIST) ký thỏa thuận với OpenAI và Anthropic, cho phép viện tiếp cận mô hình mới trước và sau khi phát hành để nghiên cứu [56][57]. Đây là thỏa thuận tự nguyện, không phải luật.

Ngày 16/9 giờ Mỹ (17/9 giờ Việt Nam), OpenAI chuyển Ủy ban An toàn và An ninh thành ủy ban giám sát độc lập thuộc hội đồng quản trị, do Zico Kolter chủ trì, không còn CEO Sam Altman, thành viên từ khi ủy ban được lập ngày 28/5; theo công bố, ủy ban có thể hoãn việc phát hành mô hình [58][59]. “Độc lập” là cách công ty mô tả; chưa có nguồn cho biết ủy ban đã dùng quyền hoãn.

Cũng trong quý (giờ Mỹ): Giám đốc công nghệ Mira Murati rời OpenAI ngày 25/9, giữa tin công ty định chuyển sang mô hình vì lợi nhuận (mới là kế hoạch được đưa tin) [60][61]; Elon Musk kiện mới OpenAI và Sam Altman ngày 5/8 [62][63]; ba tác giả kiện Anthropic ngày 19/8 về việc dùng sách lậu huấn luyện Claude [64].

California: ký và phủ quyết. Ngày 17/9 giờ Mỹ (18/9 giờ Việt Nam), Thống đốc California Newsom ký các luật chống nội dung deepfake trong bầu cử, gồm AB 2839, có hiệu lực ngay, và AB 2655, có hiệu lực từ 1/1/2025 [65]. Ngày 29/9 giờ Mỹ (30/9 giờ Việt Nam, ngày cuối kỳ), ông phủ quyết dự luật an toàn AI SB 1047. Trong thư phủ quyết, Newsom viết dự luật chỉ nhắm vào các mô hình lớn và tốn kém nhất nên có thể tạo cho công chúng “cảm giác an toàn giả” (tạm dịch), mà không xét mô hình có được dùng trong môi trường rủi ro cao hay không [66].

Liên Hợp Quốc. Ngày 22/9, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua Hiệp ước Kỹ thuật số Toàn cầu, phụ lục của Hiệp ước vì Tương lai, không qua bỏ phiếu [67][68]. Theo VnEconomy, văn kiện đề xuất một hội đồng khoa học quốc tế và một cuộc đối thoại toàn cầu về quản trị AI, và khuyến khích gắn nhãn, đóng dấu (watermark) nội dung AI [68]. Văn kiện không ràng buộc pháp lý.

Việt Nam: dự thảo luật. Đầu tháng 7, Bộ Thông tin và Truyền thông công bố dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số để lấy ý kiến [69][70] và tổ chức hội nghị góp ý ngày 24/7 [71]. Theo Thư viện Pháp luật ngày 4/7, Điều 83 của dự thảo đề xuất bảy hoạt động AI bị cấm, trong đó có: thao túng hành vi mà người dùng không nhận thức được; chấm điểm xã hội dẫn đến đối xử bất lợi; thu thập ảnh khuôn mặt không có mục tiêu từ Internet hay camera giám sát để lập cơ sở dữ liệu; và suy đoán cảm xúc ở nơi làm việc, trường học [72]. Cách DCA đọc: danh sách này rất gần danh sách cấm của Đạo luật AI EU; đó là quan sát khi đặt hai văn bản cạnh nhau, không phải kết luận về cách soạn thảo. Theo dự thảo xin ý kiến, sản phẩm công nghệ số tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo phải dán nhãn nhận dạng (định dạng máy đọc được); Bộ Thông tin và Truyền thông hướng dẫn việc dán nhãn [70]. Trong kỳ, đây vẫn là dự thảo.

Việt Nam: chiến lược bán dẫn. AI gắn với bán dẫn qua chip AI và nhân lực. Ngày 21/9, Thủ tướng ký Quyết định 1018/QĐ-TTg ban hành Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050 [73][74]. Mục tiêu 2024–2030 gồm ít nhất 100 doanh nghiệp thiết kế, 1 nhà máy chế tạo chip quy mô nhỏ, 10 nhà máy đóng gói và kiểm thử, doanh thu trên 25 tỷ USD mỗi năm và trên 50.000 kỹ sư, cử nhân [73]; đây là mục tiêu, không phải kết quả. Ngày 22/9 giờ New York, lãnh đạo các tập đoàn Mỹ góp ý về chỗ đứng của Việt Nam trong chuỗi bán dẫn [75].

Cách DCA đọc phần 5: nhiều quy tắc đã chạy đồng hồ, nhưng phần lớn mốc còn ở phía trước. Trong kỳ, những bên được kiểm tra AI trước khi phát hành chủ yếu là bên được chính các công ty mở cửa: viện an toàn của Mỹ qua thỏa thuận tự nguyện, METR, và ủy ban an toàn của OpenAI.

Kết: ba câu hỏi cho mỗi lần “ra mắt”

Hiểu biết quan trọng nhất từ quý 3/2024: AI đã đến tay nhiều người dùng hơn, nhưng theo một hàng chờ, và tiếng Việt thường nhận lời hẹn thay vì tính năng. Phía cung rẻ hơn, mở hơn, nhưng điều đó không tự động rút ngắn hàng chờ.

Bài về quý 2 đề xuất đọc mỗi lời hứa kèm hai câu hỏi: khi nào đến tay người dùng và bằng tiếng nào. Quý 3 thêm câu thứ ba: ai được phép kiểm tra trước khi phát hành. Với người dùng như Minh, đó cũng là cách đọc tin hằng ngày, kể cả trước một bức ảnh kêu gọi quyên góp.

Còn mở: người dùng Việt Nam có dùng được giọng nói mới của ChatGPT trong kỳ không; số liệu của Viettel có được đánh giá độc lập không; và dự thảo luật sẽ quy định dán nhãn sản phẩm AI ra sao.

Nhìn lại sau kỳ

Các mốc dưới đây xảy ra hoặc được dự kiến sau ngày 30/9/2024, chỉ để làm rõ bối cảnh.

Ngày 1/10/2024: Meta cho biết sẽ thử nghiệm trợ lý Meta AI bằng tiếng Việt; báo Việt đưa tin ngày 1–2/10 [76][77][78].

Kỳ họp thứ 8 của Quốc hội (tháng 10/2024): theo lộ trình dự kiến tại Nghị quyết 129/2024/QH15, dự thảo sẽ được cho ý kiến tại kỳ họp này và thông qua tại kỳ họp thứ 9 (tháng 5/2025) [72]. Đây là kế hoạch tại thời điểm quý 3, không phải kết quả.

iOS 18.1 (tháng 10/2024): Apple hẹn đưa Apple Intelligence bằng tiếng Anh Mỹ đến người dùng “bắt đầu từ tháng sau” (tạm dịch), tức tháng 10 [14]; cuối kỳ, đó vẫn là lời hẹn.

Tài liệu tham khảo

“(công ty)” / “(cơ quan)” là nguồn do công ty hoặc cơ quan tự công bố về mình; “(sau kỳ)” chỉ dùng làm bối cảnh. Tên trong ngoặc kép là tiêu đề nguyên văn; các mục khác là mô tả ngắn. Ngày trong mục là ngày đăng đọc được trên trang (giờ Việt Nam với báo Việt).

1. TechCrunch, Apple Intelligence will support German, Italian, Korean, Portuguese and Vietnamese in 2025, 18/9/2024 — https://techcrunch.com/2024/09/18/apple-intelligence-will-support-german-italian-korean-portuguese-and-vietnamese-in-2025/
2. VnExpress, Apple Intelligence hỗ trợ tiếng Việt từ năm sau, 18/9/2024 — https://vnexpress.net/apple-intelligence-ho-tro-tieng-viet-tu-nam-sau-4794431.html
3. TechCrunch, OpenAI releases ChatGPT’s super-realistic voice feature, 30/7/2024 — https://techcrunch.com/2024/07/30/openai-releases-chatgpts-super-realistic-voice-feature/
4. TechCrunch, OpenAI rolls out Advanced Voice Mode with more voices and a new look, 24/9/2024 — https://techcrunch.com/2024/09/24/openai-rolls-out-advanced-voice-mode-with-more-voices-and-a-new-look/
5. Báo Quốc tế, Cảnh giác với thủ thuật dùng hình vẽ AI để kêu gọi quyên góp giúp đỡ nạn nhân bão Yagi, 19/9/2024 — https://baoquocte.vn/canh-giac-voi-thu-thuat-dung-hinh-ve-ai-de-keu-goi-quyen-gop-giup-do-nan-nhan-bao-yagi-286894.html
6. VietnamNet, Cảnh giác với lừa đảo kêu gọi từ thiện, đưa tin sai lệch liên quan bão Yagi, 12/9/2024 — https://vietnamnet.vn/canh-giac-voi-lua-dao-keu-goi-tu-thien-dua-tin-sai-lech-lien-quan-bao-yagi-2321545.html
7. Báo Xây dựng, Công an cảnh báo tình trạng lợi dụng bão số 3 để kêu gọi lừa đảo từ thiện, 12/9/2024 — https://baoxaydung.vn/cong-an-canh-bao-tinh-trang-loi-dung-bao-so-3-de-keu-goi-lua-dao-tu-thien-192240912111011552.htm
8. OpenAI (LinkedIn), bắt đầu triển khai Advanced Voice, 30/7/2024 (công ty) — https://www.linkedin.com/posts/openai_were-starting-to-roll-out-advanced-voice-activity-7224119544313733121-VhW1
9. CNBC, cách dùng Advanced Voice Mode, 24/9/2024 — https://www.cnbc.com/2024/09/24/how-to-use-chatgpt-advanced-voice-mode-from-openai.html
10. VietnamNet, Apple Intelligence “lỡ hẹn”, 29/7/2024 — https://vietnamnet.vn/bo-tinh-nang-tri-tue-nhan-tao-apple-intelligence-loi-hen-2306477.html
11. Công Luận, Apple Intelligence bị trì hoãn ra mắt đến iOS 18.1, cuối 7/2024 (không đọc được ngày trên trang) — https://congluan.vn/apple-intelligence-bi-tri-hoan-ra-mat-den-ios-18-1-post258878.html
12. The Verge, Apple Intelligence trên iOS 18.1, 29/7/2024 — https://www.theverge.com/2024/7/29/24208656/apple-intelligence-ai-ios-18-1-iphone-16-launch
13. VietnamPlus, tính năng AI mới nhất trên iPhone sẽ hỗ trợ tiếng Việt vào năm 2025, 19/9/2024 — https://www.vietnamplus.vn/tinh-nang-ai-moi-nhat-tren-iphone-se-duoc-ho-tro-tieng-viet-vao-nam-2025-post977652.vnp
14. Apple Newsroom, Apple Intelligence comes to iPhone, iPad, and Mac starting next month, 9/9/2024 (công ty; UPDATE) — https://www.apple.com/newsroom/2024/09/apple-intelligence-comes-to-iphone-ipad-and-mac-starting-next-month/
15. Apple Newsroom Việt Nam, bản tiếng Việt của [14], 9/2024 (công ty) — https://www.apple.com/vn/newsroom/2024/09/apple-intelligence-comes-to-iphone-ipad-and-mac-starting-next-month/
16. Google, “Gemini makes your mobile device a powerful AI assistant”, 13/8/2024 (công ty) — https://blog.google/products-and-platforms/products/gemini/made-by-google-gemini-ai-updates/
17. The Verge, Gemini Live voice chat mode, 13/8/2024 — https://www.theverge.com/2024/8/13/24219553/google-gemini-live-voice-chat-mode
18. TGS, Gemini Live và các giọng nói mới bắt đầu được triển khai, 16/8/2024 — https://tgs.vn/dong-chay/gemini-live-va-cac-giong-noi-moi-bat-dau-duoc-trien-khai/
19. Meta, Llama 3.1 Model Card (GitHub), 7/2024 (công ty) — https://github.com/meta-llama/llama-models/blob/main/models/llama3_1/MODEL_CARD.md
20. Dân trí, Viettel làm chủ mô hình ngôn ngữ lớn để ứng dụng AI vào đời sống xã hội, 27/8/2024 — https://dantri.com.vn/cong-nghe/viettel-lam-chu-mo-hinh-ngon-ngu-lon-de-ung-dung-ai-vao-doi-song-xa-hoi-20240827135657712.htm
21. VnExpress, Viettel chia sẻ kinh nghiệm phát triển mô hình ngôn ngữ lớn tại Mỹ, 27/8/2024 — https://vnexpress.net/viettel-chia-se-kinh-nghiem-phat-trien-mo-hinh-ngon-ngu-lon-tai-my-4786142.html
22. OpenAI, “GPT-4o mini: advancing cost-efficient intelligence”, 18/7/2024 (công ty) — https://openai.com/index/gpt-4o-mini-advancing-cost-efficient-intelligence/
23. VietnamNet, OpenAI ra mắt phiên bản AI thu gọn GPT-4o mini, 25/7/2024 — https://vietnamnet.vn/openai-ra-mat-phien-ban-ai-thu-gon-gpt-4o-mini-2305393.html
24. Meta AI, Introducing Llama 3.1, 23/7/2024 (công ty) — https://ai.meta.com/blog/meta-llama-3-1/
25. VnExpress, Zuckerberg “nản” khi phải theo luật chơi của Apple (nhắc Llama 3.1 ngày 23/7), 26/7/2024 — https://vnexpress.net/zuckerberg-nan-khi-phai-theo-luat-choi-cua-apple-4773970.html
26. OpenAI, SearchGPT prototype, 25/7/2024 (công ty) — https://openai.com/index/searchgpt-prototype/
27. VnExpress, OpenAI ra công cụ SearchGPT đối đầu Google Search, 26/7/2024 — https://vnexpress.net/openai-ra-cong-cu-searchgpt-doi-dau-google-search-4774319.html
28. OpenAI, Introducing OpenAI o1-preview, 12/9/2024, có cập nhật 17/9 (công ty) — https://openai.com/index/introducing-openai-o1-preview/
29. VnExpress, OpenAI ra “siêu AI” mới với khả năng lập luận, 13/9/2024 — https://vnexpress.net/openai-ra-sieu-ai-moi-voi-kha-nang-lap-luan-4792384.html
30. METR, đánh giá o1-preview, 9/2024 — https://evals.alignment.org/evaluations/openai-o1-preview-report/
31. VnExpress, Elon Musk phát tán video deepfake về Kamala Harris, 29/7/2024 — https://vnexpress.net/elon-musk-phat-tan-video-deepfake-ve-kamala-harris-4775107.html
32. VnExpress, Ông Trump đăng ảnh giả về Taylor Swift, 20/8/2024 — https://vnexpress.net/ong-trump-dang-anh-gia-ve-taylor-swift-4783392.html
33. The Verge, Taylor Swift endorses Kamala Harris, cites AI deepfake, 10/9/2024 — https://www.theverge.com/2024/9/10/24241538/taylor-swift-endorses-kamala-harris-donald-trump-ai-endorsement-deepfake
34. TechCrunch, xAI’s Grok can now generate images on X, 13/8/2024 — https://techcrunch.com/2024/08/13/xais-grok-can-now-generate-images-on-x/
35. The Guardian, ảnh do chatbot Grok của Musk tạo ra, 14/8/2024 — https://www.theguardian.com/technology/article/2024/aug/14/musk-ai-chatbot-images-grok-x
36. NBC News, X’s AI image generator debuts with few guardrails on political content, 8/2024 — https://www.nbcnews.com/tech/tech-news/xs-ai-image-generator-debuts-guardrails-political-content-rcna166611
37. Windows Experience Blog, Update on Recall security and privacy architecture, 27/9/2024 (công ty) — https://blogs.windows.com/windowsexperience/2024/09/27/update-on-recall-security-and-privacy-architecture/
38. The Verge, Microsoft overhauls Recall security, can be uninstalled, 27/9/2024 — https://www.theverge.com/2024/9/27/24255721/microsoft-windows-recall-ai-security-improvements-overhaul-uninstall
39. FPT, Liên danh FPT Quy Nhơn khởi công dự án Trung tâm AI – Đô thị phụ trợ Bình Định, 18/8/2024 (công ty) — https://fpt.com/vi/tin-tuc/lien-danh-fpt-quy-nhon-khoi-cong-du-an-trung-tam-ai-do-thi-phu-tro-binh-dinh
40. Nhân Dân, Khởi công dự án góp phần đưa Bình Định thành trung tâm AI của khu vực, 8/2024 — https://nhandan.vn/khoi-cong-du-an-gop-phan-dua-binh-dinh-thanh-trung-tam-ai-cua-khu-vuc-post825429.html
41. PTIT (Khoa AI), Thông cáo báo chí ra mắt Khoa Trí tuệ nhân tạo, 28/8/2024 (bên công bố) — https://ai.ptit.edu.vn/thong-cao-bao-chi/
42. Nhân Dân, Ra mắt Khoa Trí tuệ nhân tạo tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, 8/2024 — https://nhandan.vn/ra-mat-khoa-tri-tue-nhan-tao-tai-hoc-vien-cong-nghe-buu-chinh-vien-thong-post827338.html
43. VnExpress, Học sinh Việt giành hai huy chương Olympic AI quốc tế, 15/8/2024 — https://vnexpress.net/hoc-sinh-viet-gianh-hai-huy-chuong-olympic-ai-quoc-te-4781704.html
44. IOAI, Bulgaria 2024 — Results (ban tổ chức) — https://ioai-official.org/bulgaria-2024/results/
45. Nhân Dân, Thành phố Hồ Chí Minh phát động hội thi AI Challenge, 12/7/2024 — https://nhandan.vn/thanh-pho-ho-chi-minh-phat-dong-hoi-thi-ai-challenge-post818849.html
46. VnExpress, 48 sản phẩm vào vòng bình chọn AI Awards 2024, 2/8/2024 — https://vnexpress.net/48-san-pham-vao-vong-binh-chon-ai-awards-2024-4776782.html
47. SGGP, Hai startup của Việt Nam AI Hay và Kompato AI được lựa chọn tham gia chương trình AWS Generative AI Accelerator, 19/9/2024 — https://www.sggp.org.vn/hai-startup-cua-viet-nam-ai-hay-va-kompato-ai-duoc-lua-chon-tham-gia-chuong-trinh-aws-generative-ai-accelerator-post759695.html
48. artificialintelligenceact.eu, Implementation Timeline (ghi “12 July 2024 The AI Act is published in the Official Journal”; trang thứ cấp, không phải nguồn chính thức của EU) — https://artificialintelligenceact.eu/implementation-timeline/
49. Cleary Gottlieb, The AI Act has been published in the EU Official Journal, 7/2024 — https://www.clearygottlieb.com/news-and-insights/publication-listing/the-ai-act-has-been-published-in-the-eu-official-journal
50. Ủy ban châu Âu, AI Act enters into force, 1/8/2024 (cơ quan) — https://commission.europa.eu/news-and-media/news/ai-act-enters-force-2024-08-01_en
51. Ủy ban châu Âu (digital-strategy), European Artificial Intelligence Act comes into force, 1/8/2024 (cơ quan) — https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news/european-artificial-intelligence-act-comes-force
52. Thanh Niên, Đạo luật AI đầu tiên trên thế giới chính thức có hiệu lực, 1/8/2024 — https://thanhnien.vn/dao-luat-ai-dau-tien-tren-the-gioi-chinh-thuc-co-hieu-luc-185240801203336675.htm
53. VTV, Đạo luật trí tuệ nhân tạo tại châu Âu chính thức có hiệu lực, 2/8/2024 — https://vtv.vn/cong-nghe/dao-luat-tri-tue-nhan-tao-tai-chau-au-chinh-thuc-co-hieu-luc-20240802145617756.htm
54. Bộ KH&CN (mst.gov.vn), Châu Âu chính thức thi hành Đạo luật Trí tuệ nhân tạo, 14/8/2024 — https://mst.gov.vn/chau-au-chinh-thuc-thi-hanh-dao-luat-tri-tue-nhan-tao-197240814144307801.htm
55. Ủy ban châu Âu (digital-strategy), Commission signs Council of Europe Framework Convention on Artificial Intelligence, 5/9/2024 (cơ quan) — https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news/commission-signs-council-europe-framework-convention-artificial-intelligence
56. NIST, U.S. AI Safety Institute signs agreements regarding AI safety research, testing and evaluation with Anthropic and OpenAI, 29/8/2024 (cơ quan) — https://www.nist.gov/news-events/news/2024/08/us-ai-safety-institute-signs-agreements-regarding-ai-safety-research
57. CNBC, OpenAI and Anthropic agree to let U.S. AI Safety Institute test models, 29/8/2024 — https://www.cnbc.com/2024/08/29/openai-and-anthropic-agree-to-let-us-ai-safety-institute-test-models.html
58. The Verge, OpenAI’s independent safety board can stop model releases, 16/9/2024 — https://www.theverge.com/2024/9/16/24246617/openai-independent-safety-board-stop-model-releases
59. CNBC, OpenAI announces new independent board oversight committee for safety, 16/9/2024 — https://www.cnbc.com/2024/09/16/openai-announces-new-independent-board-oversight-committee-for-safety.html
60. VnExpress, “Nữ tướng” đứng sau ChatGPT rời OpenAI, 26/9/2024 — https://vnexpress.net/nu-tuong-dung-sau-chatgpt-roi-openai-4797103.html
61. VnExpress, OpenAI sắp thành công ty vì lợi nhuận, thêm hai sếp rời đi, 26/9/2024 — https://vnexpress.net/openai-sap-thanh-cong-ty-vi-loi-nhuan-them-hai-sep-roi-di-4797106.html
62. VnExpress, Elon Musk tái khởi kiện Sam Altman và OpenAI, 6/8/2024 — https://vnexpress.net/elon-musk-tai-khoi-kien-sam-altman-va-openai-4778112.html
63. CNN, Elon Musk files new lawsuit against OpenAI and Sam Altman, 5/8/2024 — https://www.cnn.com/2024/08/05/business/elon-musk-new-lawsuit-openai-sam-altman
64. The Verge, Authors sue Anthropic for training AI using pirated books, 20/8/2024 (đơn nộp 19/8) — https://www.theverge.com/2024/8/20/24224450/anthropic-copyright-lawsuit-pirated-books-ai
65. Văn phòng Thống đốc California, Governor Newsom signs bills to combat deepfake election content, 17/9/2024 (cơ quan) — https://www.gov.ca.gov/2024/09/17/governor-newsom-signs-bills-to-combat-deepfake-election-content/
66. Văn phòng Thống đốc California, thư phủ quyết SB 1047 (PDF), 29/9/2024 (cơ quan) — https://www.gov.ca.gov/wp-content/uploads/2024/09/SB-1047-Veto-Message.pdf
67. Liên Hợp Quốc, Global Digital Compact (cơ quan) — https://www.un.org/digital-emerging-technologies/global-digital-compact
68. VnEconomy, Liên Hợp Quốc thông qua Hiệp ước Kỹ thuật số Toàn cầu, tạo bước tiến trong nỗ lực quản trị AI, 27/9/2024 — https://vneconomy.vn/techconnect/lien-hop-quoc-thong-qua-hiep-uoc-ky-thuat-so-toan-cau-tao-buoc-tien-trong-no-luc-quan-tri-ai.htm
69. Cổng Chính phủ, Dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số (trang lấy ý kiến) — https://chinhphu.vn/du-thao-vbqppl/du-thao-luat-cong-nghiep-cong-nghe-so-6652
70. Bộ KH&CN (mst.gov.vn, kế thừa cổng Bộ TT&TT), hồ sơ dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số — https://mst.gov.vn/van-ban-phap-luat/du-thao/2199.htm
71. Bộ KH&CN (mst.gov.vn), Hội nghị lấy ý kiến góp ý dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số, 24/7/2024 — https://mst.gov.vn/hoi-nghi-lay-y-kien-gop-y-du-thao-luat-cong-nghiep-cong-nghe-so-197240724170028995.htm
72. Thư viện Pháp luật, Đề xuất 07 hoạt động trí tuệ nhân tạo (AI) bị nghiêm cấm theo Dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số, 4/7/2024 — https://thuvienphapluat.vn/chinh-sach-phap-luat-moi/vn/ho-tro-phap-luat/chinh-sach-moi/66495/de-xuat-07-hoat-dong-tri-tue-nhan-tao-ai-bi-nghiem-cam-theo-du-thao-luat-cong-nghiep-cong-nghe-so
73. Báo Chính phủ, Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn 2050, 21/9/2024 — https://baochinhphu.vn/chien-luoc-phat-trien-cong-nghiep-ban-dan-viet-nam-den-nam-2030-va-tam-nhin-2050-10224092208021662.htm
74. Hệ thống văn bản Chính phủ, Quyết định 1018/QĐ-TTg ngày 21/9/2024 — https://vanban.chinhphu.vn/?docid=211240&pageid=27160
75. VnExpress, Các tập đoàn Mỹ hiến kế cho Việt Nam tạo chỗ đứng trong chuỗi bán dẫn, 23/9/2024 — https://vnexpress.net/cac-tap-doan-my-hien-ke-cho-viet-nam-tao-cho-dung-trong-chuoi-ban-dan-4795790.html
76. VnExpress, Meta sắp cung cấp AI miễn phí tại Việt Nam, 1/10/2024 (sau kỳ) — https://vnexpress.net/meta-sap-cung-cap-ai-mien-phi-tai-viet-nam-4799116.html
77. Tuổi Trẻ, Người dùng Việt Nam sẽ sớm được dùng miễn phí Meta AI tiếng Việt, 2/10/2024 (sau kỳ) — https://tuoitre.vn/nguoi-dung-viet-nam-se-som-duoc-dung-mien-phi-meta-ai-tieng-viet-20241002164121633.htm
78. Dân trí, Meta lựa chọn Việt Nam triển khai AI, người dùng sẽ hưởng lợi gì?, 1/10/2024 (sau kỳ) — https://dantri.com.vn/cong-nghe/meta-lua-chon-viet-nam-trien-khai-ai-nguoi-dung-se-huong-loi-gi-20241001150048700.htm
79. Windows Experience Blog, “Update on the Recall preview feature for Copilot+ PCs”, 7/6/2024, cập nhật 13/6/2024 (công ty) — https://blogs.windows.com/windowsexperience/2024/06/07/update-on-the-recall-preview-feature-for-copilot-pcs/
80. The Verge (Tom Warren), “Microsoft’s all-knowing Recall AI feature is being delayed”, 13/6/2024 — https://www.theverge.com/2024/6/13/24178144/microsoft-windows-ai-recall-feature-delay