AI đến với điện thoại và tiếng Việt, nhưng ai kiểm chứng những lời hứa?

Góc nhìn · Nhìn lại từ ngày 1/1 đến 31/3/2024

Giả sử một chủ shop online ở Đà Nẵng bật tính năng dịch trực tiếp cuộc gọi trên chiếc điện thoại mới để chốt đơn với một khách Hàn Quốc. Anh nói tiếng Việt, khách nói tiếng Hàn. Cuộc gọi trôi chảy, khách đồng ý.

Gác máy, anh mới băn khoăn: giá tiền và điều khoản đổi trả có được dịch đúng không, hay chỉ “nghe có vẻ đúng”?

Ví dụ này không khẳng định tính năng dịch đã sai; không có bằng chứng nào như vậy. Nó chỉ nêu lên một câu hỏi mà quý đầu năm 2024 liên tục gợi lại: khi AI bước vào những công cụ quen thuộc nhất, ai kiểm chứng rằng nó làm được điều đã hứa?

Bài viết này không nhằm kết luận AI tốt hay xấu, mà tách bạch từng lời hứa trong ba tháng ấy: điều gì đã được kiểm chứng, bởi ai, và điều gì vẫn chỉ là lời công bố?

Khi AI có một phím riêng và nói tiếng Việt

Ngày 4/1/2024 (giờ Mỹ), Microsoft công bố phím Copilot cho máy tính Windows, một phím riêng để gọi trợ lý AI của công ty. TGS đưa tin cùng ngày; trang tin Microsoft Việt Nam đăng thông báo ngày 5/1. [1][2][3] Microsoft giới thiệu đây là thay đổi lớn nhất với bàn phím Windows trong khoảng 30 năm; đó là cách công ty mô tả sản phẩm của mình. Điều chắc chắn hơn là ý nghĩa biểu tượng: AI nằm ngay dưới đầu ngón tay.

Hai tuần sau, Samsung ra mắt dòng Galaxy S24 cùng bộ tính năng Galaxy AI. Sự kiện diễn ra ngày 17/1 theo giờ Mỹ, tức 18/1 theo giờ Việt Nam, nên VnExpress và VTV ghi ngày 18/1. Một trong các tính năng là dịch trực tiếp cuộc gọi theo thời gian thực — đúng loại tính năng trong ví dụ đầu bài. [4][5][6]

Theo thông cáo của Samsung Việt Nam ngày 5/3/2024, tiếng Việt nằm trong nhóm ngôn ngữ được Galaxy AI hỗ trợ sớm khi tính năng ra mắt. [7] Một bài VnExpress đăng sau kỳ, ngày 12/4/2024, cho biết nhóm kỹ sư SRV do anh Trần Tuấn Minh dẫn dắt gồm 30 lập trình viên và 45 kiểm thử viên, bắt đầu từ tháng 10/2023 và phải xử lý giọng nói của nhiều vùng miền. [8] Cả hai đều là thông tin do phía công ty cung cấp.

Tiếng Việt có mặt từ đầu là tín hiệu đáng ghi nhận. Nhưng “được hỗ trợ” và “dịch đáng tin trong mọi hoàn cảnh” là hai điều khác nhau. Đến nay chưa có đánh giá độc lập công khai bằng tiếng Việt về chất lượng dịch cuộc gọi của Galaxy AI, nhất là với con số và điều khoản thương mại. Điều đó không có nghĩa là tính năng dịch kém; chỉ là câu hỏi thực tế của người bán hàng — giá và điều khoản có được dịch đúng không — vẫn chưa có câu trả lời công khai.

Cửa hàng mở cửa, lời hứa trả tiền đến chậm

Ngày 10/1/2024, OpenAI mở GPT Store cho người dùng các gói ChatGPT Plus, Team và Enterprise; Tia Sáng và VOV đưa tin ngày 12/1. Theo OpenAI, người dùng đã tạo hơn 3 triệu GPT, tức các phiên bản ChatGPT tùy chỉnh; đây là con số do công ty tự công bố. [9][10][11] Một tuần sau, VnExpress mô tả cửa hàng “ngập tràn” chatbot đóng vai bạn gái AI. [12] Đó là quan sát báo chí, không phải số liệu đo lường.

Phần đáng theo dõi hơn là lời hứa dành cho người tạo GPT. Ngày 10/1, OpenAI cho biết sẽ ra mắt chương trình trả tiền cho người tạo “trong quý 1”, trước hết cho người tạo tại Mỹ, dựa trên mức độ tương tác. [11] Khi đó, đây mới là kế hoạch.

Ngày 27/3, The Verge đưa tin OpenAI đang thử nghiệm việc chia doanh thu với người tạo GPT. Bài đăng lúc 19:56 UTC, tức khoảng 02:56 sáng 28/3 giờ Việt Nam. [13] Như vậy, đến cuối quý, lời hứa “trong quý 1” mới được thực hiện ở dạng thí điểm giới hạn theo lời mời, chưa phải một chương trình mở rộng. Bước đầu chương trình, theo thông báo ngày 10/1 của OpenAI, dành cho người tạo tại Mỹ. [11] Chưa có bằng chứng công khai trong kỳ rằng người tạo tại Việt Nam đã được trả tiền đến ngày 31/3/2024. [13] Tình trạng đủ điều kiện theo quốc gia được báo chí làm rõ hơn sau kỳ (xem phần cuối). [14]

Google cũng chọn mô hình trả phí. Ngày 8/2/2024, Google đổi tên chatbot Bard thành Gemini và ra mắt gói Gemini Advanced dùng mô hình Ultra 1.0; VnExpress đưa tin ngày 9/2. [15][16] Năng lực của Ultra 1.0, theo mô tả khi ra mắt, là tuyên bố của Google.

Trả tiền cho một gói AI là trả cho một lời hứa về năng lực, mà lời hứa ấy phần lớn vẫn được đo bằng thước của người bán.

Màn trình diễn và bảng điểm tự chấm

Nhiều màn ra mắt trong quý có chung một điểm: năng lực được chứng minh chủ yếu qua ví dụ do công ty chọn và điểm số do công ty chấm.

Ngày 15/2, OpenAI công bố Sora, mô hình tạo video từ văn bản. Theo công ty, Sora tạo được video dài tới một phút; VnExpress đưa tin ngày 16/2. [17][18] Các video giới thiệu đều do OpenAI chọn. Chính báo cáo kỹ thuật của OpenAI cũng thừa nhận mô hình còn mô phỏng sai một số tương tác vật lý, chẳng hạn kính vỡ. [18] Khi đó, Sora chưa mở cho công chúng; chỉ nhóm kiểm thử rủi ro cùng một số nghệ sĩ và nhà làm phim được tiếp cận. [19]

Ngày 4/3, Anthropic ra mắt dòng mô hình Claude 3 và cho biết bản Opus vượt GPT-4 và Gemini 1.0 Ultra trên nhiều bài kiểm tra; Tuổi Trẻ và VOH đưa tin ngày 5/3. [20][21][22] Khi đưa tin, Reuters viết rằng hãng không thể tự xác minh các so sánh này. [23]

Ngày 12/3, Cognition giới thiệu Devin, sản phẩm mà công ty gọi là “kỹ sư phần mềm AI”; VnExpress đưa tin ngày 14/3. Ngày 15/3, công ty báo cáo Devin giải được 13,86% số bài trên SWE-bench — một bộ bài kiểm tra dựa trên lỗi phần mềm thật mà kỹ sư thường gặp khi sửa mã nguồn. [24][25][26] Đây là kết quả công ty tự báo cáo.

Giới thiệu sản phẩm bằng ví dụ đẹp nhất không có gì sai. Nhưng khi điểm số được nhắc lại mà thiếu dòng “theo công ty”, ranh giới giữa quảng bá và bằng chứng dễ bị xóa nhòa.

PhoGPT-4B: một bảng điểm, hai phiên bản

Ví dụ gần gũi nhất với người Việt là phần tiếp nối của PhởGPT, dự án đã được nhắc ở kỳ trước: PhoGPT-4B của VinAI.

Về thời gian, bản 4B ra mắt từ đầu tháng 2/2024, không phải tháng 3. Báo cáo v2 trên arXiv, nộp ngày 5/2, đã công bố PhoGPT-4B và PhoGPT-4B-Chat, với 3,7 tỷ tham số và 102 tỷ token tiếng Việt. [27] Trên Hugging Face, kho được khởi tạo ngày 21/1/2024 (UTC; vẫn là 21/1 giờ Việt Nam); trọng số mô hình được tải lên ngày 22/1/2024 (UTC, tương ứng tối 22/1 giờ Việt Nam). Trang giới thiệu (README) có từ đầu tháng 2. Bài LinkedIn của VinAI thông báo mở mã nguồn không ghi ngày; mã bài gợi ý khoảng ngày 3/2 (UTC). [29][30][31]

Mốc 22–23/3 là một bản cập nhật. Ngày 22/3, nhóm tác giả nộp báo cáo v3 lên arXiv. Ngày 23/3, Hugging Face ghi nhận các cập nhật trọng số (các giá trị mà mô hình học được qua huấn luyện): bản base được huấn luyện tiếp thêm một vòng (epoch), bản Chat được tinh chỉnh lại từ bản base mới. [28][29][30]

Điều đáng chú ý là bảng điểm thay đổi giữa hai phiên bản. Cả hai lần đều dùng cùng bộ 199 câu hỏi ViTruthfulQA, do chính nhóm tác giả chấm với hai người chú thích. [27][28] Đây là kết quả nhà phát triển tự chạy, tự chấm.

Trong báo cáo v2, PhoGPT-4B-Chat đạt 38,2%, thấp hơn Vistral-7B-Chat (41,2%) và Gemini Pro (39,7%). Bản v2 kèm lưu ý rằng kết quả “dựa trên một bộ đánh giá duy nhất và có thể không phản ánh hiệu năng khi ứng dụng thực tế”. [27]

Trong báo cáo v3, sau khi cập nhật trọng số, PhoGPT-4B-Chat đạt 41,7%: vượt GPT-3.5-turbo (29,1%) và Gemini Pro 1.0 (39,7%), nhưng thấp hơn GPT-4-0125-preview (44,7%) trên toàn bộ câu hỏi. Trên 147 câu riêng về Việt Nam, mô hình đạt 43,5%, cao nhất bảng. [28] Cả bản HTML và bản PDF của báo cáo v3 đều không còn câu lưu ý về “một bộ đánh giá duy nhất”; lý do chưa rõ.

Cập nhật kết quả là chuyện bình thường trong nghiên cứu. Nhưng với cùng tên gọi PhoGPT-4B-Chat, người đọc báo cáo tháng 2 và báo cáo tháng 3 thấy hai vị trí khác nhau, trong khi bộ câu hỏi, cách chấm và người chấm đều do nhà phát triển chọn.

Ngày công bố cũng chưa thống nhất giữa các nguồn: khi truy cập sau kỳ, cơ sở dữ liệu hệ thống AI quốc gia ghi bản 4B “công bố ngày 24/03/2024”, lệch so với arXiv và Hugging Face. [32] Chưa thấy bài báo tiếng Việt cùng thời nào về bản 4B, cả lúc ra mắt lẫn lúc cập nhật.

Hạ tầng phía sau lời hứa

Phía sau các màn trình diễn là sức mạnh tính toán. Ngày 18/3/2024 theo giờ Mỹ, tức 19/3 giờ Việt Nam, Nvidia công bố nền tảng Blackwell tại hội nghị GTC; VnExpress đưa tin ngày 19/3. [33][34] Các hệ số hiệu năng đi kèm — ví dụ Nvidia nói giảm chi phí và năng lượng suy luận LLM “up to 25x” (tới khoảng 25 lần) so với thế hệ trước, và GB200 NVL72 tăng hiệu năng suy luận “up to 30x” so với cùng số GPU H100 — là tuyên bố của Nvidia. Lời hứa ở tầng ứng dụng dựa trên lời hứa ở tầng chip, và cả hai đều chưa được đo độc lập lúc công bố.

Khi nhìn và nghe không còn đủ để tin

Khoảng ngày 21/1/2024, cử tri bang New Hampshire (Mỹ) nhận những cuộc gọi tự động giả giọng Tổng thống Joe Biden trước cuộc bầu cử sơ bộ. Thanh Niên đưa tin ngày 23/1; VietnamPlus cũng đưa tin. [35][36] Ngày 8/2, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC), cơ quan quản lý truyền thông của Mỹ, công bố đã nhất trí thông qua phán quyết: giọng nói do AI tạo trong cuộc gọi tự động (robocall) là giọng “nhân tạo” theo luật TCPA — bộ luật Mỹ hạn chế cuộc gọi tự động và tin nhắn thương mại không được phép. Phán quyết có hiệu lực ngay. [37]

Cuối tháng 1, ảnh giả mạo ca sĩ Taylor Swift lan truyền và nền tảng X tạm khóa tìm kiếm tên cô; Tuổi Trẻ và BBC đưa tin. [38][39] Bài viết chủ ý không mô tả thêm.

Công cụ của các công ty lớn cũng vấp phải vấn đề. Google tạm dừng tính năng tạo hình ảnh người trong Gemini sau khi công cụ tạo ra những hình ảnh lịch sử sai lệch. VietnamPlus và Báo Tin tức đưa tin ngày 22/2; Google đăng bài giải thích ngày 23/2. [40][41][42] Việc tạm dừng đã được xác minh; lời giải thích nguyên nhân là của Google.

Ở Việt Nam, ngày 20/2/2024, Báo Chính phủ dẫn thông tin từ Cục An toàn thông tin, liệt kê năm thủ đoạn lừa đảo trực tuyến trong giai đoạn 5–18/2, quanh dịp Tết. Trong đó có thủ đoạn chiếm tài khoản Facebook rồi gọi video dùng AI, deepfake (hình ảnh, giọng nói giả mạo do AI tạo) để giả làm người quen. [43] Ngày 15/3, trang Cảnh sát quản lý hành chính nêu các dấu hiệu nhận biết: cuộc gọi rất ngắn, khuôn mặt cứng, người gọi viện cớ sóng yếu. [44] Cảnh báo kiểu này không mới; Bộ Công an đã cảnh báo tương tự từ tháng 3/2023. [45] Chưa có nguồn về số vụ hay số tiền thiệt hại trong quý 1/2024, nên bài không nêu con số.

Ở đây, hai luồng câu chuyện gặp nhau. Theo các ví dụ do OpenAI tự chọn, Sora cho thấy video tổng hợp ngày càng thuyết phục. [18] Trong khi đó, các dấu hiệu nhận biết lừa đảo hiện nay lại dựa vào chính điểm yếu của công nghệ: mặt cứng, cuộc gọi ngắn, chất lượng kém. Nếu công nghệ tiếp tục cải thiện, những dấu hiệu ấy có còn đủ dùng không? Bằng chứng công khai hiện chưa cho câu trả lời vững; đây là câu hỏi đáng theo dõi, không phải kết luận đã chốt.

Luật chơi ở Brussels và New York; Việt Nam đứng ở đâu?

Ngày 13/3/2024, Nghị viện châu Âu bỏ phiếu thông qua Đạo luật AI với 523 phiếu thuận, 46 chống và 49 trắng. [46][47][48] Thông cáo của chính Nghị viện châu Âu ghi rõ văn bản còn phải qua bước rà soát pháp lý và ngôn ngữ, và phải được Hội đồng EU chính thức thông qua. [47] Vì vậy, bài viết coi cuộc bỏ phiếu ngày 13/3 là một bước trung gian quan trọng, chưa phải điểm kết thúc.

Chuỗi mốc sau giúp tránh nhầm lẫn: tháng 12/2023, thỏa thuận chính trị (kỳ trước đã viết); ngày 2/2/2024, các nước thành viên nhất trí ở cấp Coreper — tức cấp đại diện thường trực của các nước thành viên EU, nơi họ thống nhất lập trường trước các bước tiếp theo (Nhân Dân đưa tin ngày 3/2) [49]; ngày 13/3, Nghị viện bỏ phiếu. Việc Hội đồng EU phê chuẩn và việc đạo luật có hiệu lực đều diễn ra sau kỳ (xem phần cuối). Bỏ phiếu, phê chuẩn và có hiệu lực là ba bước khác nhau.

Ngày 21/3/2024, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua bằng đồng thuận nghị quyết đầu tiên về AI. Nghị quyết do Mỹ đề xuất, có hơn 120 nước đồng bảo trợ, trong đó có Việt Nam. [50][51][52][53] Theo VOV, Phái đoàn Việt Nam đã tham gia tham vấn suốt hơn ba tháng đàm phán. [50] Các nguồn hiện có chưa cho biết Việt Nam ảnh hưởng đến nội dung nghị quyết ở mức nào.

Trong nước, ngày 20/3/2024, hai dự thảo tiêu chuẩn quốc gia về AI do Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia biên soạn được đăng để lấy ý kiến, hạn góp ý đến 20/6/2024: “Tổng quan về các phương pháp tính toán cho các hệ thống trí tuệ nhân tạo” và “Khung cho hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) sử dụng học máy (ML)” (trang lấy ý kiến MST ghi “Khu”, khả năng lỗi gõ; tiêu chuẩn công bố sau này dùng “Khung”) [54].

Bối cảnh chính sách đã được đặt ra từ ngày đầu năm. Ngày 1/1/2024, Tuổi Trẻ dẫn lời Bộ trưởng Thông tin và Truyền thông Nguyễn Mạnh Hùng tại hội nghị tổng kết ngày 29/12/2023: “Năm 2024 sẽ là năm ứng dụng mạnh mẽ AI, trợ lý ảo”. Theo bài báo, Bộ đang phát triển bốn trợ lý ảo, và trợ lý dành cho thẩm phán giúp giảm 30% thời gian xét xử. [55] Con số 30% là tuyên bố của cơ quan về sản phẩm do chính cơ quan đó phát triển; chưa thấy đánh giá độc lập.

Cuối quý, VietNamNet ngày 27/3/2024 đưa tin: ngày 26/3 tại Washington, Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn làm việc trực tuyến với Phó Chủ tịch Nvidia Keith Strier và cho biết Việt Nam “sẽ sớm ban hành” Chiến lược phát triển ngành bán dẫn đến năm 2030. [56] Đến hết quý 1, đó vẫn là tuyên bố ý định; bài viết chưa xác minh ngày chiến lược được ban hành.

Như vậy, Việt Nam xuất hiện ở nhiều vai: người dùng, nơi phát triển mô hình tiếng Việt, nước đồng bảo trợ và nơi soạn tiêu chuẩn riêng. Mức ảnh hưởng của từng vai còn cần thêm bằng chứng để đánh giá.

Kết: điều đã rõ và điều còn cần kiểm chứng

Hiểu biết quan trọng nhất từ quý đầu năm 2024 có thể nói ngắn gọn: AI đã đến gần hơn với điện thoại và tiếng Việt, nhưng phần lớn năng lực được công bố vẫn do chính nhà phát triển chọn ví dụ, chạy bài kiểm tra và công bố điểm. Điều đó không khiến các tuyên bố ấy sai, nhưng khiến chúng khác với một đánh giá độc lập.

Ba thói quen đọc tin giúp giữ ranh giới ấy rõ ràng:

Ai đã chấm điểm? Bảng điểm của Claude 3, Devin hay PhoGPT-4B đều do chính nhà phát triển chạy và công bố. Đó là dữ liệu hữu ích, nhưng chưa thay thế được kiểm chứng từ bên ngoài.

Bản nào, ngày nào? Cùng tên PhoGPT-4B-Chat, hai báo cáo tháng 2 và tháng 3 cho hai vị trí khác nhau. Lời hứa trả tiền “trong quý 1” của GPT Store đến cuối quý mới thành một thí điểm theo lời mời. Một lời hứa luôn gắn với một thời điểm.

Có ai ngoài nhà phát triển kiểm chứng không? Reuters ghi rõ không thể tự xác minh so sánh của Anthropic. Trong phạm vi bài này, chưa tìm thấy đánh giá độc lập công khai nào về chất lượng dịch tiếng Việt của tính năng dịch cuộc gọi.

Những điểm đó không dẫn đến kết luận AI tốt hay xấu. Chúng giúp đặt mỗi lời hứa vào đúng chỗ: một tuyên bố đáng chú ý, đang chờ được kiểm chứng. Việc kiểm chứng vẫn cần người dùng, báo chí, nhà nghiên cứu độc lập và cơ quan quản lý cùng tham gia. Một số câu hỏi thực tế, như dịch cuộc gọi có đáng tin với giá và điều khoản hay không, vẫn còn mở vì chưa có bằng chứng công khai đủ vững.

Nhìn lại sau kỳ

Các mốc dưới đây xảy ra sau ngày 31/3/2024, chỉ để làm rõ bối cảnh.

Ngày 21/5/2024: Hội đồng EU chính thức phê chuẩn Đạo luật AI. [57]

Ngày 1/8/2024: Đạo luật AI có hiệu lực; các nghĩa vụ được áp dụng theo từng giai đoạn, không phải cùng lúc. [57][58] Bài viết không đưa ra tư vấn pháp lý về nghĩa vụ hiện hành.

Ngày 11/10/2024: WIRED cho biết việc chia doanh thu của GPT Store vẫn chỉ dành cho “một số rất ít” nhà phát triển trong chương trình thí điểm theo lời mời, và — theo WIRED dẫn lập trường của OpenAI — người tạo ở ngoài nước Mỹ không đủ điều kiện; suy ra người tạo GPT tại Việt Nam không nằm trong diện được OpenAI trả tiền theo chương trình đó tại thời điểm bài WIRED. [14]

Tài liệu tham khảo

1. TGS — Copilot mang đến thay đổi thiết kế bàn phím sau 30 năm, 4/1/2024.
2. Microsoft Việt Nam — Ra mắt phím Copilot mới, 5/1/2024 (công ty).
3. Windows Blog — Introducing a new Copilot key, 4/1/2024 (công ty). Bản lưu Wayback.
4. VnExpress — Samsung trình làng điện thoại AI Galaxy S24, 18/1/2024.
5. VTV — Galaxy S24 có thể dịch trực tiếp theo thời gian thực, 18/1/2024.
6. Samsung Newsroom Việt Nam — Tiến bước vào kỷ nguyên quyền năng AI mới cùng Galaxy S24 series, 1/2024 (công ty; chưa ghi ngày chính xác).
7. Samsung Newsroom Việt Nam — Nỗ lực đưa tiếng Việt thành một trong những ngôn ngữ đầu tiên được hỗ trợ trên điện thoại AI, 5/3/2024 (công ty).
8. VnExpress — Bốn tháng đưa tiếng mẹ đẻ lên Galaxy AI của kỹ sư Việt, 12/4/2024 (sau kỳ).
9. Tia Sáng — Cửa hàng GPT tùy chỉnh của OpenAI chính thức mở cửa, 12/1/2024.
10. VOV — OpenAI ra mắt cửa hàng ứng dụng GPT Store, 12/1/2024.
11. OpenAI — Introducing the GPT Store, 10/1/2024 (công ty). Bản lưu Wayback.
12. VnExpress — Chợ chatbot GPT ngập tràn ‘bạn gái AI’, 19/1/2024.
13. The Verge — OpenAI is experimenting with sharing revenue with builders in its GPT Store, 27/3/2024 (19:56 UTC; khoảng 02:56 ngày 28/3 giờ Việt Nam).
14. WIRED — OpenAI’s GPT Store Has Left Some Developers in the Lurch, 11/10/2024 (sau kỳ).
15. VnExpress — Google Bard đổi tên thành Gemini, thêm dịch vụ tính phí, 9/2/2024.
16. Google Blog tiếng Việt — Bard đổi tên thành Gemini, 8/2/2024 (công ty).
17. VnExpress — AI tạo video của OpenAI gây sốt, 16/2/2024.
18. OpenAI — Video generation models as world simulators, 15/2/2024 (công ty). Bản lưu Wayback (URL /index/); Bản lưu Wayback (URL /research/, 2/2024).
19. OpenAI Community — Introducing Sora, 16/2/2024 (công ty).
20. Tuổi Trẻ — Startup được Google và Amazon rót vốn ra mắt chatbot vượt hẳn ChatGPT, 5/3/2024.
21. VOH — Anthropic tuyên bố chatbot Claude vượt GPT-4, 5/3/2024.
22. Anthropic — Introducing the Claude 3 model family, 4/3/2024 (công ty).
23. Reuters qua Investing.com — Anthropic releases more powerful Claude 3 AI, 4/3/2024.
24. VnExpress — Kỹ sư phần mềm AI đầu tiên trên thế giới, 14/3/2024.
25. Cognition — Introducing Devin, 12/3/2024 (công ty).
26. Cognition — SWE-bench technical report, 15/3/2024 (công ty).
27. arXiv 2311.02945v2 — PhoGPT: Generative Pre-training for Vietnamese (v2), nộp 5/2/2024 (nhà phát triển).
28. arXiv 2311.02945v3 — PhoGPT (v3), nộp 22/3/2024 (nhà phát triển).
29. Hugging Face — Lịch sử commit vinai/PhoGPT-4B, commit đầu (initial commit) 21/1/2024 16:48 UTC; commit Upload model 22/1/2024 15:04 UTC (nhà phát triển).
30. Hugging Face — Lịch sử commit vinai/PhoGPT-4B-Chat, các commit 31/1–23/3/2024 và sau đó (nhà phát triển); commit cụ thể: add6902, 23/3/2024.
31. LinkedIn VinAI — Thông báo mở mã nguồn PhoGPT-4B, khoảng 3/2/2024 (ngày suy ra từ mã bài; nhà phát triển).
32. Cơ sở dữ liệu hệ thống AI quốc gia — PhoGPT, truy cập sau kỳ.
33. VnExpress — Nvidia ra chip AI nhanh hơn chục lần thế hệ cũ, 19/3/2024.
34. NVIDIA — Blackwell platform arrives to power a new era of computing, 18/3/2024 (công ty).
35. Thanh Niên — Cuộc gọi robot giả giọng Tổng thống Biden lan rộng ở New Hampshire, 23/1/2024.
36. VietnamPlus — Bầu cử Mỹ 2024: Xuất hiện các cuộc gọi giả giọng Tổng thống Joe Biden, 1/2024.
37. FCC — FCC makes AI-generated voices in robocalls illegal, 8/2/2024.
38. Tuổi Trẻ — X khóa tìm kiếm Taylor Swift, 29/1/2024.
39. BBC — Taylor Swift searches blocked on X, 28/1/2024.
40. VietnamPlus — Google tạm dừng tính năng tạo hình ảnh người trong Gemini, 22/2/2024.
41. Báo Tin tức — Google tạm dừng tính năng tạo hình ảnh người, 22/2/2024.
42. Google — Gemini image generation got it wrong, 23/2/2024 (công ty).
43. Báo Chính phủ — Những thủ đoạn lừa đảo trực tuyến sau dịp nghỉ Tết Nguyên đán, 20/2/2024.
44. Cảnh sát QLHC — Cảnh giác cuộc gọi lừa đảo deepfake, 15/3/2024.
45. Dân Trí — Bộ Công an: Người dân cảnh giác với hành vi ghép mặt, giả giọng để lừa đảo, 28/3/2023 (trước kỳ).
46. VietnamPlus — Châu Âu tiến gần hơn đến việc thông qua đạo luật đầu tiên về AI, 13/3/2024.
47. Nghị viện châu Âu — Artificial Intelligence Act: MEPs adopt landmark law, 13/3/2024. Bản lưu Wayback.
48. Nghị viện châu Âu, Legislative Observatory — Tóm tắt văn kiện 2021/0106(COD), 13/3/2024.
49. Nhân Dân — Các nước thành viên EU nhất trí với dự luật về AI, 3/2/2024 (bối cảnh).
50. VOV — Việt Nam đồng bảo trợ Nghị quyết đầu tiên của Đại hội đồng LHQ về trí tuệ nhân tạo, 25/3/2024.
51. BNews/TTXVN — Việt Nam đồng bảo trợ nghị quyết đầu tiên của Đại hội đồng LHQ về AI, 26/3/2024.
52. VietnamPlus — Đại hội đồng LHQ thông qua nghị quyết đầu tiên về AI, 3/2024.
53. UN Press — GA/12588, 21/3/2024.
54. Bộ KH&CN — Dự thảo tiêu chuẩn quốc gia để lấy ý kiến góp ý, trang hiển thị ngày 8/5/2024; metadata/datePublished và mã URL ghi 9/4/2024; hai dự thảo về AI trong bảng ghi ngày đăng 20/3/2024 (hạn góp ý 20/6/2024).
55. Tuổi Trẻ — ChatGPT phiên bản Việt, sẽ xây dựng thung lũng AI tại Quy Nhơn, 1/1/2024.
56. VietNamNet — Kêu gọi công ty công nghệ Mỹ phân bổ nguồn lực phát triển bán dẫn tại Việt Nam, 27/3/2024.
57. Hội đồng EU — Council gives final green light to the first worldwide rules on AI, 21/5/2024 (sau kỳ). Bản lưu Wayback.
58. Ủy ban châu Âu — AI Act enters into force, 1/8/2024 (sau kỳ).